De onderzoekers hebben de potentiële inslagen voor deze asteroïde tot 2200 aan de hand van wiskundige modellen weten te bepalen. De baan van het in 1999 ontdekte hemellichaam werd eerder aan de hand van 290 optische observaties en dertien radarobservaties in kaart gebracht.

Er bestaat echter nog enige onderzekerheid door de invloed van het zogeheten Yarkovsky-effect. Dit effect, dat vernoemd is naar de Russische ingenieur Yarkovsky, beschrijft hoe een asteroïde stuwkracht verkrijgt van thermale straling dat het uitstoot vanaf de nachtkant. Over enkele honderden jaren gezien kan dit effect een wezenlijke invloed hebben op de baan van het object.

De inslag van een ruimterots van deze grootte zou een behoorlijke catastrofe kunnen veroorzaken in de omgeving van de plek van inslag. Volgens onderzoekster María Eugenia Sansaturio van de Universiteit van Valladolid in Spanje kan een realistische procedure waarbij 1999 RQ36 gedeflecteerd wordt en de baan van de asteroïde verstoord wordt alleen in 2080 en, nog beter, vóór 2060 uitgevoerd worden. Na 2080 zou het volgens haar te moeilijk zijn om het object te deflecteren. “Indien de asteroïde na 2080 ontdekt zou zijn, zou de deflectie een technologie vereisen die op dit moment niet onze beschikking is.”

Bij dergelijke inslagen laten deze ‘vuile sneeuwballen’ sporen van water, koolstofdioxide, koolstofmonoxide, waterstofcyanide en koolstofdisulfide achter in de atmosfeer van de gasplaneten. Deze moleculen kunnen gedetecteerd worden in de straling die de planeten uitstoten naar de ruimte. Met een detector van de ruimtetelescoop Herschel hebben onderzoekers nu ook in de straling van de blauwe planeet Neptunus gezocht naar aanwijzingen van een impact.

De atmosfeer van de planeet in kwestie bestaat grotendeels uit waterstof en helium en bevat daarnaast sporen van water, koolstofdioxide en koolstofmonoxide. De onderzoekers ontdekten echter een ongewone verspreiding van koolstofmonoxide in de stratosfeer, de bovenste laag van de atmosfeer, en stuiten op een hogere concentratie dan in de laag daaronder, de troposfeer. Normaal gesproken zouden de concentraties koolstofmonoxide in de troposfeer en stratosfeer even groot moeten zijn of geleidelijk af moeten nemen op grotere hoogte.

De theorie dat dit verschil veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van een constante stroom van kleine stofdeeltjes die zorgen voor de productie koolstofmonoxide in Neptunus’ atmosfeer blijkt niet op te gaan. Aan de hand van de observaties die uitgevoerd zijn met Herschel heeft het team van onderzoekers van het Max Planck-instituut namelijk weten te concluderen dat een externe factor, naar alle waarschijnlijkheid een komeet, verantwoordelijk moet zijn voor het verschil. Bij een dergelijke inslag valt de komeet uiteen en wordt de vrijgekomen koolstofmonoxide door de jaren heen verspreid door de stratosfeer.

De komeet zou ruim twee eeuwen geleden ingeslagen zijn op de achtste planeet van het zonnestelsel.

De passages bieden een unieke mogelijkheid om extra wetenschappelijk onderzoek te doen met Mars Express, een ruimtevaartuig dat ontwikkeld was om louter onze buurplaneet te bestuderen. Omdat de ruimtesonde zich in een elliptische en polaire baan bevindt met een maximale afstand van circa tienduizend kilometer van de rode planeet, slaat men Phobos normaal gezien over. Dankzij enkele manoeuvres nadert het vaartuig de maan tot eind maart echter tot op verschillende afstanden, die variëren van enkele honderden kilometers tot de eerder genoemde vijftig kilometer. Na 26 maart zal de aandacht weer op Mars gevestigd worden.

Vooral de flyby waarbij Mars Express de maan het dichtst nadert is van groot belang voor onderzoekers. Op die afstand zou de ruimtesonde verschillen moeten voelen in de sterkte van de aantrekkingskracht van Phobos. Met behulp van de gegevens die hiervan verzameld zullen worden, is men in staat om de inwendige structuur van de maan in kaart te brengen. Aan de hand daarvan hopen onderzoekers te kunnen bepalen wat de oorsprong van Phobos is. Er zijn drie mogelijkheden: de eerste is dat de maan een ingevangen asteroïde is, de tweede is dat het op hetzelfde moment als en in het bijzijn van Mars werd gevormd en de derde houdt in dat de maan ontstond uit materiaal dat vrijkwam bij een meteorietinslag op onze buurplaneet.

Men zou bovendien met meer methoden op de proppen moeten komen om onze planeet te beschermen tegen ruimterotsen die pas kort voordat ze de aarde van dichtbij naderen ontdekt worden. De onderzoekers schrijven dat er decennia overheen gaan voordat men een ruimtevaartuig heeft ontwikkeld en gelanceerd om een asteroïde een ‘zetje’ te geven of het met een krachtig projectiel te raken. Kernwapens zouden een laatste toevlucht moeten zijn, maar volgens het rapport zijn deze alleen bruikbaar als al jaren bekend is dat een grote asteroïde op ramkoers ligt met onze wereld.

Volgens NASA-experts heeft de ruimtevaartorganisatie tot nu toe ongeveer 85 procent van de grootste nabije asteroïden in het vizier gehad, objecten die een doorsnede hebben van één kilometer of meer. Tot op de dag van vandaag is slechts vijftien procent van de asteroïden met een doorsnede van rond de 140 meter in de omgeving van de aarde gecatalogiseerd en minder dan vijf procent van de nabije ruimterotsen met een doorsnede van zo’n vijftig meter zijn tot nu toe gevonden.

Lindley Johnson, manager van het programma dat betrekking heeft op het in kaart brengen van deze zogeheten NEO’s (Near-Earth Objects), zegt dat de ruimtevaartorganisatie voor de komende vijftien jaar op zijn minst één miljard dollar nodig heeft om onze planeet voldoende te beschermen. Maar zowel de regering onder leiding van de huidige president Barack Obama als die van de vorige president George W. Bush hebben geen geld opzij gezet om de zoektocht naar nabije asteroïden te stimuleren. Volgens het rapport moet dat eerst gebeuren voordat onze wereld voldoende beschermd is tegen potentieel gevaarlijke ruimterotsen.

Verondersteld wordt dat onze buur ooit een dikke atmosfeer van koolstofdioxide moet hebben gehad. Dankzij een deken van CO2 en andere broeikasgassen zouden de temperaturen en de atmosferische druk op Mars hoger zijn geweest en werd voorkomen dat het vloeibaar water dat toentertijd aanwezig was op diens oppervlak niet bevroor of verdween. In een relatief kort tijdsbestek is de dampkring van Mars verloren gegaan. De inslag van een asteroïde kan ervoor gezorgd hebben dat het grootste deel van de atmosfeer in de ruimte verdween, maar het is ook mogelijk dat het oppervlak de koolstofdioxide ‘absorbeerde’ en opsloot in mineralen zoals carbonaat. Een andere mogelijke oorzaak kan erosie veroorzaakt door de zonnewind – de stroom van elektrisch geladen deeltjes van onze ster – zijn geweest.

MAVEN, dat staat voor Mars Atmosphere and Volatile Evolution, zal de eerste missie zijn die specifiek ontworpen is om uit te zoeken hoe CO2 en andere gassen verloren zijn gegaan. De sonde moet de rode planeet op zijn minst één aards jaar omcirkelen. In die periode zal de afstand tussen het oppervlak en het ruimtevaartuig variëren van 125 tot 6000 kilometer. Deze grote verscheidenheid aan afstanden zal MAVEN er toe in staat stellen om de atmosfeer van onze buurplaneet beter dan ooit in kaart te brengen. Wanneer men kan bepalen met welke snelheid de planeet op dit moment koolstofdioxide verliest kunnen onderzoekers er tevens achter komen in welke mate dat in de afgelopen vier miljard jaar is gebeurd.

De vraag hoe de dampkring is verdwenen is echter ook van belang. Het is algemeen bekend dat de Martiaanse atmosfeer kwetsbaar is vanwege het feit dat de planeet geen globaal magnetisch veld bezit. Het aardmagnetisch veld strekt zich tot ver in de ruimte uit en omgeeft de gehele planeet, waardoor het als een beschermende bubbel dient die de zonnewind afdraait. In het geval van Mars zijn slechts enkele kleine delen van de planeet beschermd, voornamelijk boven het zuidelijk halfrond. De rest van de dampkring wordt voortdurend blootgesteld aan de deeltjesstroom van de zon. Langzame erosie kan in deze gebieden de boosdoener zijn geweest, maar of dat daadwerkelijk het geval is moet blijken uit de gegevens die over enkele jaren verzameld zullen worden.

Nulle verklaarde dat de rand van de krater lichtelijk opgehoogd was en er een zwart ‘litteken’ zichtbaar was op de bodem. Dat zijn allebei tekenen van een meteorietinslag. Volgens experts buiten Letland is het ongewoon dat een meteoriet van zo’n grote omvang in botsing komt met onze planeet. De aarde wordt voortdurend bestookt met objecten die elders in het zonnestelsel rondzwerven, maar het overgrote deel van hen verbrandt in de dampkring en bereikt het oppervlak niet. Asta Pellinen-Wannberg, een expert op het gebied van meteorieten aan het Zweedse Instituut voor Ruimteonderzoek, zei dat ze niet op de hoogte is van de details van de impact in Letland, maar gaf wel aan dat de rots op zijn minst een diameter van één meter moet hebben gehad om een dergelijke krater te creëren.

Update, 16:00 uur: Volgens Richard Kowalski, ontdekker van talloze asteroïden en andere ruimterotsen die onze planeet ooit gepasseerd zijn, is het uitgesloten dat de krater gevormd is bij een inslag. Ook wetenschapsjournalist Govert Schilling geeft in een gesprek met de NOS aan dat “het zo goed als zeker is dat dit geen echte meteoriet is.” De ‘krater’ zou daar te rond en netjes voor zijn en bovendien is een rots na de reis door de aardse dampkring te ver afgekoeld om een vlammenzee te veroorzaken.

De 2270 kilogram zware rakettrap moet onder een scherpe hoek terechtkomen in de krater Cabeus met een snelheid van ruwweg 9000 kilometer per uur. De botsing een krater met een doorsnede van naar schatting twintig meter en een diepte van vijf meter creëren, waarbij zo’n 385 ton aan materiaal los zal komen. Gehoopt wordt dat de krater diep genoeg zal zijn om waterijs bloot te leggen. LCROSS, welke slechts 700 kilogram weegt, zal vier minuten later met diens sensors metingen verrichten aan de pluim die is ontstaan bij de eerste inslag en zal uiteindelijk hetzelfde lot ondergaan.

Er zal dus inderdaad een vrij grote krater gevormd worden op het maanoppervlak. Maar wie zelf een blik werpt op onze trouwe buur met een telescoop of enkele close-up opnamen van de maan bekijkt, komt er al gauw achter dat diens oppervlak bezaaid is met kraters in alle soorten en maten. Hoewel het overgrote deel daarvan ontstond in het verre verleden, toen het object voortdurend in botsing kwam met puin dat resteerde afkomstig was uit de beginperiode van het zonnestelsel, wordt onze natuurlijke satelliet nog regelmatig getroffen door meteorieten en grotere rotsen. Geen reden tot paniek dus.

De inslagplek is te zien in het gearceerde
deel. De aarde staat rechtsboven op
schaal afgebeeld. © Anthony Wesley,
Murrumbateman, Australië.

“De foto laat zien dat het materiaal zich aan één kant al begint te verspreiden in de vorm van een waaier en rap uit elkaar wordt gedreven door snelle straalstromen, een bepaald soort winden,” aldus Wesley. Omdat dergelijke inslagen zeldzaam zijn weet hij zeker dat er interesse zal komen uit de astronomische ‘gemeenschap’. “Ik heb veel beelden weten te verzamelen, en zal meer foto’s en een animatie van de rotatie voortbrengen.” Amateur-astronomen in de wereld zouden hun telescopen vannacht op Jupiter moeten richten om de vlek die is ontstaan bij de mogelijke inslag te volgen.

Tussen 16 en 21 juli 1994 kwamen 21 fragmenten van de komeet Shoemaker-Levy 9 in botsing met de atmosfeer van de gasreus. Het was de eerste botsing tussen twee hemellichamen die ooit rechtstreeks is geobserveerd. De inslagen vonden plaats aan de kant van Jupiter die van onze planeet af was gewend, maar verschillende ruimtesondes wisten de inslagplekken toch onder de loep te nemen. Het effect van de inslag van het object was spectaculair te noemen; vuurbollen zo groot als onze aarde verschenen in de onrustige atmosfeer van de planeet en de vlekken bleven lange tijd zichtbaar.

Voor meer beelden en verdere updates kan deze site in de gaten gehouden worden.