Het tweetal werd gefotografeerd op het moment dat Cassini zich op ongeveer 1,2 miljoen kilometer van de ringenplaneet bevond. Het vaartuig wist uiteindelijk dertien beelden te verzamelen waarop het cluster en de planeet zichtbaar zijn. De dertien opnamen, waarvan één hieronder te zien is, zijn na ontvangst op aarde gecombineerd tot een video die hier te bekijken is.

Omega Centauri, dat circa 15.800 lichtjaar van ons verwijderd is, is waarschijnlijk het overblijfsel van een voormalig satellietstelsel dat in een ver verleden met ons melkwegstelsel fuseerde. Het grootste deel van het stelsel zou daarbij uit elkaar zijn ‘gescheurd’ en bleef alleen de dichte, door zwaartekracht bijeengehouden kern intact in de vorm van een cluster. Deze kern zou enkele miljoenen sterren bevatten en zó dicht zijn, dat de meeste sterren slechts één tiende van een lichtjaar van elkaar verwijderd zijn. Ter vergelijking: de meest nabijgelegen buur van de zon in de naam van Proxima Centauri bevindt zich op 4,2 lichtjaar van onze planeet.

Drie jaar geleden werd voor het eerst de suggestie gewekt dat het ringenstelsel verstoord was, toen de ruimtesonde Cassini ring D, de ring die zich het dichtst bij de planeet zelf bevindt, onder de loep nam. Het vaartuig stuitte afwisselend op lichte en donkere banden die deden vermoeden dat de ring niet perfect vlak was, maar uit groeven bestond die een amplitude van ongeveer een kilometer hebben.

Geïntrigeerd door deze vreemde rimpelingen droeg Matthew van de Cornell University in New York een verklaring voor. De onderzoeker ontwikkelde simulaties die startten met een simpele hypothese, die luidt dat iets de D-ring gekanteld had ten opzichte van Saturnus’ evenaar – wellicht een komeet of een asteroïde.

Aangezien de ringenplaneet geen perfecte bolvorm heeft, zou diens aantrekkingskracht ongelijkmatig invloed hebben op de gekantelde binnenring, waardoor de ring ‘wiebelt’ zoals een ronddraaiende munt die langzaam tot stilstand komt. Delen van de ring die zich dicht bij de planeet bevinden, waar de zwaartekracht sterker is, zouden sneller wiebelen dan delen die zich verder weg bevinden. Dit verschil zou mogelijk een spiraalpatroon creëren dat gekenmerkt wordt door kammen en troggen.

Hedman en zijn collega’s waren in staat om de vorming van deze spiraal ‘terug te draaien’ tot 1984, toen de plotselinge kanteling van de D-ring zich voltrok. Het slechte nieuws is dat dit meer dan twee jaar was nadat de Voyager-sondes tijdens een dichte passage een blik wierpen op de planeet en lang voordat de ruimtetelescoop Hubble in bedrijf ging of Cassini arriveerde.

De meest recente beelden van het laatstgenoemde vaartuig maken het mysterie omtrent de verstoorde ringen alleen maar groter. De groeven blijken namelijk op veel meer plaatsen voor te komen dan eerder werd verondersteld. In augustus, toen het ringenstelsel van Saturnus van de zijkant bekeken kon worden, zorgden de meest subtiele kenmerken al voor het ontstaan van prominente schaduwen. Tijdens deze periode bleek dat de C-ring, welke met een breedte van zo’n 17.000 kilometer ongeveer twee keer zo breed is als de D-ring, ook talloze groeven bevat.

Hoewel het patroon bij de tweede ring minder duidelijk aanwezig is – met een amplitude van honderd meter of minder – sluit zo’n wijdvertakte verstoring uit dat het ringenstelsel verstoord werd bij een inslag. “Het is zeer moeilijk om dat voor elkaar te krijgen met één object,’ aldus Hedman. Het is goed mogelijk dat de oorzaak gezocht moet worden bij een object dat vele malen groter is dan een asteroïde. Een andere optie is een grote verandering in het weer op de planeet, die ervoor gezorgd kan hebben dat de zwaartekracht van Saturnus veranderde.

Men hoopt dat nadere observaties uitsluitsel kunnen geven.

De elektrische ontladingen in de atmosfeer van Saturnus stoten zeer krachtige radiogolven uit die ongeveer tienduizend keer zo sterk zijn als die van hun aardse soortgenoten en de buien op de planeet kunnen een diameter van maar liefst drieduizend kilometer hebben. De storm bevindt zich op dit moment in het gebied Storm Alley, dat 35 graden ten zuiden van de evenaar van de ringenplaneet ligt. Met behulp van de antennes en ontvangers van Cassini’s RPWS-instrument, dat staat voor Radio and Plasma Wave Science, wordt deze regio voortdurend in de gaten gehouden.

Dankzij de radiogolven die afkomstig zijn van de stormen die zich vormen in de atmosfeer van de gasreus is men in staat om de ionosfeer van Saturnus, de elektrisch geladen laag die de planeet omhult, te bestuderen. De golven komen namelijk door de ionosfeer tijdens hun reis richting sonde Cassini en kunnen ons daarom iets vertellen over de samenstelling van die laag en de mate waarin ionisatie optreedt in verschillende gebieden. De resultaten die hiermee zijn verkregen zijn in overeenstemming met gegevens die eerder werden verzameld door de ruimtevaartuigen Voyager 1 en 2.

Waarom er juist in dit deel van de atmosfeer van Saturnus bliksem gezien wordt is vooralsnog onduidelijk. De kans bestaat dat alleen deze regio de juiste omstandigheden biedt voor de convectie van wolken die uit waterdamp bestaan, maar het is ook goed mogelijk dat de verklaring bij de verschillende jaargetijden op de planeet gezocht moet worden. Enkele tientallen jaren geleden werden immers nog verschillende krachtige stormen waargenomen bij de evenaar van de ringenplaneet, dus wie weet is de laatste verklaring nog de meest aannemelijke.

In april 2008 observeerde Emily Schaller samen met haar collega’s een groot systeem van onweerswolken in de schijnbaar droge medio breedtegraden en de verspreiding ervan in een zuidoostelijke richting over de maan. Uiteindelijk creëerde de storm een aantal heldere voorbijgaande wolken boven Titan’s tropische breedtegraden, een regio waar wolken nog nooit gezien werden en waarvan gedacht werd dat het onwaarschijnlijk was dat deze zich daar zouden kunnen vormen.

“Enkele jaren geleden hebben we een uiterst efficiënt systeem op een kleinere telescoop achtergelaten die ons duidelijk zou moeten maken wanneer het gebruik van de grootste telescopen een vereiste is. ” aldus Brown. De eerste telescoop, NASA’s Infrared Telescope Facility, op Mauna Kea, Hawaii, bekijkt Titan bijna elke nacht opnieuw. Veel leren we op zich niet van het eenmalig bekijken, wel kunnen we al snel een onderscheid maken tussen “geen wolken”, “wel wolken” en met veel geluk “monster wolken”. “De periode waarin ik gegevens aan het verzamelen was voor mijn proefschrift, was net een periode die overeenkwam aan een langdurige periode van geen wolken, dus we hebben nooit echt de volledige kracht van de gecombineerde telescopen moeten gebruiken” zegt Schaller. “Maar dan, na het afwerken van mijn proefschrift, liep ik terug naar mijn kantoor om te kijken naar de gegevens van de vorige nacht en ontdekte ik de verassing van mijn leven,Titan bevatte plotseling de grootste wolken ooit.”

De dag na de telescoop zijn grote vondst, begonnen Schaller en Brown met het volgen van de ontwikkelingen van deze wolken gedurende een periode van meer dan een maand, dit met behulp van de Gemini telescoop op Mauna Kea. “De eerste wolk werd gezien in de buurt van de tropen en werd veroorzaakt door een nog mysterieus proces, maar hij gedroeg zich bijna als een explosie in de atmosfeer.” wist Brown te vertellen. Binnen enkele dagen was er een wolkensysteem die de hele zuidpool bedekte en waren er sporadisch wolken aan te treffen tot helemaal aan de evenaar . Schneider, een expert op het gebied van atmosferische circulaties, wist instrumenteel zijn bijdrage te leveren bij het uitzoeken van de ingewikkelde keten van gebeurtenissen die volgden op de eerste uitbarsting van de wolkactiviteit.

Illustratie van de op 14 januari 2005
gelande Huygens sonde .

“Dit maand durend evenement heeft veel belangrijke implicaties voor het begrijpen van de hydrologische cyclus op Titan” aldus Brown “maar een van de redenen waarom ik zo enthousiast hierover ben is dat het de wolken in de buurt van de evenaar laat zien – waar ESA’s Huygens sonde geland was – .” Men speculeerde al zeer lang dat de equatoriale regio’s simpelweg te droog zijn om ooit significante wolkendekken te vormen . En toch bleken de beelden van de Huygens sonde in januari 2005 kleine beekjes en kanalen van vloeibaar methaan door te spelen , deze zouden naar alle waarschijnlijkheid moeten ontstaan zijn door een soort regenval in de regio , wat niet mogelijk geacht werd.Wetenschappers hebben nog lang gespeculeerd hoe deze zouden ontstaan zijn in een regio waarvan gedacht werd geen regenval mogelijk te zijn, maar kwamen tot geen duidelijk besluit. Deze nieuwe resultaten duiden er dan ook op dat regenval in de buurt van Titan’s evenaar wel degelijk mogelijk is.