Doorzoek februari 2007

Lancering Atlantis uitgesteld wegens heftige hagelbui

Een zware hagelbui heeft het ruimteveer Atlantis zo beschadigd dat het voorlopig niet kan worden gelanceerd. Een geplande vlucht in maart wordt uitgesteld tot minimaal eind april. De Space Shuttle stond maandag op het lanceerplatform op Cape Canaveral in Florida toen de bui losbarstte. Hagelstenen zo groot als golfballen sloegen honderden deuken in het schuim van de externe brandstoftank.

Nieuwe foto’s planeet Mars van sonde Rosetta

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft onlangs nog twee bijzondere foto’s van planeet Mars uitgebracht, beide gemaakt door de sonde Rosetta. Op foto’s zijn onder andere de schaduw van maantje Phobos te zien op het Martiaanse oppervlak van de Rode Planeet en een 3D-weergave van de vierde planeet van ons zonnestelsel.

Eerste bouwsteen gelegd voor ‘Europese ruimtehaven’

Op de basis Kourou in Frans Guyana is maandag de eerste steen gelegd van een Russisch lanceerplatform. De installatie is bedoeld voor Soyuz-raketten, die door de locatie nabij de evenaar meer vracht in een geostationaire baan rond de aarde kunnen brengen dan vanaf hun thuisbasis in Kazachstan. De Soyuz-raket is een Russische raket die werd gebruikt voor het lanceren van Soyuz-capsules.

Explosie deel Russische Proton-raket vormt veel ruimtepuin

De explosie vorige week van een oude Russische brandstoftrap van een raket heeft een grote hoeveelheid ruimtepuin in een baan om de aarde achtergelaten. De brokstukken vormen een risico voor het ruimtestation ISS en zullen dat jaren blijven. In totaal worden door Amerikaanse ruimtevaartautoriteiten ruim 1100 brokstukken groter dan 10 centimeter met radar gevolgd, zo meldt de BBC.

New Horizons passeert Jupiter

De Amerikaanse ruimtesonde New Horizons, die momenteel op weg is naar dwergplaneet Pluto, is woensdag succesvol langs reuzenplaneet Jupiter gevlogen. Dit was nodig om extra snelheid te krijgen op weg naar Pluto. New Horizons kwam om 06.43 uur Nederlandse tijd op zijn dichtste punt, slechts 2,3 miljoen kilometer, van Jupiter. In astronomische termen en gezien de afstand die het tuig nog moet maken, is dit vrij dichtbij.

ESA geeft groen licht voor missie naar Mercurius

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft het groene licht gegeven voor een missie naar Mercurius. De uit twee delen bestaande sonde, BepiColombo geheten, wordt in augustus 2013 gelanceerd. Mercurius is de planeet die het dichtst bij de zon staat. Tot dusver is alleen de Mariner 10, een Marsverkenner van NASA, er in de jaren zeventig langs gevlogen.

3 maart: Totale maansverduistering in de Benelux

Op 3/4 maart 2007 vindt er in verschillende continenten op de wereld een totale maansverduistering plaats, waaronder in de Benelux. De verduistering vindt iets meer dan 1 dag plaats na de bedekking van planeet Saturnus door onze naaste buur. Tijdens de verduistering staat de maan in het sterrenbeeld Leo en beweegt de orbitale baan van de maan door de noordelijke helft van de schaduw van de aarde. Een maansverduistering treedt op wanneer de maan door de schaduw van de Aarde beweegt. Er valt dan geen direct zonlicht meer op de maan.

‘Iran brengt raket met satelliet de ruimte in’

Volgens de Iraanse staatstelevisie heeft Iran tijdens de voorbije zeven weken in het geheim één of meerdere satellieten in de ruimte gebracht. Volgens een medewerker van het ‘Iranian Aerospace Research Institute’ is de raket uitgerust met een satelliet met een bepaald systeem dat is gefabriceerd is door het land in het Midden-Oosten.

3 maart: Totale maansverduistering in de Benelux

Op 3/4 maart 2007 vindt er in verschillende continenten op de wereld een totale maansverduistering plaats, waaronder in de Benelux. De verduistering vindt iets meer dan 1 dag plaats na de bedekking van planeet Saturnus door onze naaste buur. Tijdens de verduistering staat de maan in het sterrenbeeld Leo en beweegt de orbitale baan van de maan door de noordelijke helft van de schaduw van de aarde. Een maansverduistering treedt op wanneer de maan door de schaduw van de Aarde beweegt. Er valt dan geen direct zonlicht meer op de maan.

Succesvolle swing-by door Rosetta langs Mars

Tijdens zijn 7 miljard kilometer lange reis op weg naar Churjumov-Gerasimenko, heeft komeetjager Rosetta een beslissende manoeuvre succesvol uitgevoerd. De sonde scheerde zondagochtend op 250 kilometer afstand over het oppervlak van de Rode Planeet Mars.

Sterrenkijkdagen samen met de maansverduistering

In het weekend van 2 t/m 4 maart 2007 worden er voor de 31ste keer in Nederland de landelijke sterrenkijkdagen gehouden. Tevens is er in de nacht van 3 op 4 maart ook een totale maansverduistering te zien. Veel publiekssterrenwachten openen hun deuren en organiseren dit weekend speciale activiteiten.

Japan lanceert succesvol twee satellieten

Zaterdagochtend heeft Japan een nieuwe spionagesatelliet en een experimentele observatiesatelliet gelanceerd. De lancering vond plaats om 06.41 uur Nederlandse tijd op de basis Tanegashima met een H2A-draagraket. De lancering was eerder al enkele malen uitgesteld.

Nederlandse Sterrenkunde Olympiade van start

Op 22 februari 2007 ging de eerste Nederlandse Sterrenkunde Olympiade (NeSO) van start. De Sterrenkunde Olympiade is een wedstrijd voor middelbare scholieren in de bovenbouw HAVO/VWO. De winnaar mag een eigen waarneemproject uitvoeren op de Sterrenwacht van La Palma op de Canarische Eilanden.

Spanning om scheervlucht van Rosetta langs Mars

Tijdens zijn 7 miljard kilometer lange reis door het heelal staat de Europese komeetjager Rosetta dit weekeinde voor een beslissende manoeuvre. De 1 miljard euro kostende sonde scheert zondagochtend op 250 kilometer afstand over het oppervlak van Mars en is tijdelijk onbereikbaar voor het controlecentrum op aarde.

NASA en Virgin Galactic gaan samenwerken

NASA heeft een samenwerkingscontract van twee jaar getekend met Virgin Galactic, Richard Branson’s bedrijf voor ruimtetoerisme. De organisaties hopen samen nieuwe technologie te ontwikkelen voor commerciële ruimtevluchten.

Bouw aan koudste satelliet wordt afgerond

De assemblage van de Planck-satelliet wordt deze maand door de Europese ruimtevaartorganisatie afgerond. De satelliet gaat achtergrondstraling in het heelal in kaart brengen. Voor metingen is het nodig de ontvangers tot vlak boven het absolute nulpunt te koelen.

‘Europa moet NASA’s volgende doel zijn’

Een ijzige maan van Jupiter moet vloeibaar water bevatten en moet NASA’s volgende missie worden naar het buitenste van ons zonnestelsel. Dit is voorgesteld bij een jaarlijkse bijeenkomst van Amerikaanse wetenschappers. Europa, een van de vier grootste manen van Jupiter en met een bekende bevroren oppervlak, biedt wetenschappers de beste kans om water te vinden met mogelijk leven.

Beagle 2 nog steeds niet gevonden

NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) heeft met zijn High Resolution Imaging Science Experiment camera (HiRISE) foto’s gemaakt van het gebied waar men dacht dat de Beagle 2 was gecrasht. Uit nieuwe beelden van de MRO blijkt dat er geen Beagle 2 te zijn is.

THEMIS-missie succesvol gelanceerd

Vannacht is vanuit Cape Canaveral, Florida, een Delta-raket succesvol gelanceerd met de THEMIS-missie van de NASA voor onderzoek naar het poollicht. Na enkele uitgestelde lanceringen de afgelopen dagen vertrok de Delta-2 van Boeing, gecommercialiseerd door de United Launch Alliance, om 00.01 uur Nederlandse tijd. Ongeveer 73 minuten later maakten de vijf satellietjes van THEMIS zich vrij.

Ster 18 Scorpii is bijna identiek aan de zon

Een team van astronomen van het Amerikaanse Lowell observatorium hebben bij de zonachtige ster 18 Scorpii sterke veranderingen in de helderheid gemeten. In vergelijking met de zonnecyclus – die tien jaar duurt – heeft 18 Scorpii een zevenjarige cyclus. Ondanks deze tegenstelling is de ster bijna identiek aan de zon; onder andere de temperatuur, de lichtkracht en de massa van de ster is hetzelfde als bij de zon.

Nieuwe bewijzen voor water op Mars

Op sommige plaatsen heeft de rotsbodem van Mars een lichtere kleur, en zijn er kleine barsten te zien. Een belangrijke aanwijzing dat er wellicht ooit water gestroomd heeft. De vraag of er leven op Mars is (geweest), is nog steeds niet beantwoord. Wel zijn er steeds meer aanwijzingen dat er ooit water op de Rode Planeet gestroomd heeft. En waar water is, is zeer waarschijnlijk ook leven.

Eerste geweldige botsing van zonnewind buiten melkweg ontdekt

Een internationaal team onder leiding van professor Yaël Nazé van de Universiteit van Luik heeft als eerste een enorme botsing tussen zonnewinden gevonden buiten onze melkweg. Dit heeft de Luikse universiteit meegedeeld, met een verwijzing naar een publicatie in het nieuwste nummer van het gezaghebbende vakblad Astrophyiscal Journal Letters.

Chandra X-ray Observatory ziet vorming sterren in M16

NASA’s Chandra X-ray Observatory heeft een bijzondere foto gemaakt van verschillende sterren in de bekende gaszuilen van de Adelaarsnevel (M16). M16, een emissienevel in het sterrenbeeld Slang, laat voor astronomen weinig interessants zien in visueel licht. Maar het Chandra X-ray Observatory heeft hier verandering in gebracht. Het observatorium maakte de bijzondere foto in röntgenlicht en laat ons sterren zien die we met onze ogen niet kunnen waarnemen.

Rosetta op koers voor kritieke swingby langs Mars

Komeetverkenner Rosetta ligt op koers voor de kritieke swingby langs Mars op 25 februari. ESA-missieleiders treffen de laatste voorbereidingen voor de delicate operatie, waarbij sprake is van een eclips, verlies van het signaal, exacte navigatie en complexe tracking vanaf de aarde.

Meren onder ijskap Zuidpool

Met behulp van lasers en satellieten is aangetoond wat sommige wetenschappers al lang vermoedden: onder de ijskap van Antarctica zijn er grote meren vloeibaar water.

Hubble ziet einde van de zon

De Hubble Space Telescope heeft een prachtige foto gemaakt van de planetaire nevel NGC 2440. In het centrum van de nevel is een witte dwerg die bijna aan het eind van zijn leven is gekomen zichtbaar. De witte dwerg is met een oppervlaktetemperatuur van 200.000 graden Celsius één van de heetste witte dwergen die is ontdekt de laatste jaren. Onze ster, de zon, zal over ruim vijf miljard jaar net zo eindigen als deze witte dwergster.

Ulysses scoort ‘hattrick’

De ruimtesonde Ulysses blijft verbazen. Voor de derde keer in zijn lange en bijzonder succesvolle loopbaan heeft het ruimtetuig een maximale zuiderbreedte van 80 graden bereikt bij het overvliegen van het Zuidpoolgebied van de zon. Het bijzondere feit gebeurde op 7 februari jongstleden. Om de 6,2 jaar richt Ulysses zijn blik op de beide poolgebieden van onze ster vanuit zijn baan om de zon, die bijna loodrecht staat op de ecliptica, het vlak waarin de aarde en de planeten rond de zon draaien.

SMART-1 maakte Europees ruimteonderzoek ‘slimmer’

Hij reisde op een unieke manier naar de maan, testte met succes nieuwe technologie uit en deed aan gloednieuwe wetenschap. Enkele maanden na het einde van de missie van de ruimtesonde SMART 1 maakten onderzoekers en ingenieurs een stand van zaken op van Europa’s eerste maanmissie. SMART-1 was de eerste Europese missie naar de maan. De sonde kwam aan zijn eind op 3 september 2006 met een (bedoelde) inslag op de maan.

Frank de Winne reserveastronaut voor Léopold Eyharts

De 45-jarige Frank de Winne is aangeduid als reservebemanningslid voor de Franse astronaut Léopold Eyharts die later dit jaar met een Space Shuttle naar het Internationale Ruimtestation ISS vliegt en daar twee maanden zal blijven. Frank de Winne is de tweede Belg in de ruimte aangeduid als eerste keuze voor een latere langeduursmissie in het ISS.

Franse astronaut komende herfst naar ruimtestation ISS

De zeer ervaren Franse astronaut Léopold Eyharts is uitgekozen om mee te reizen met de Space Shuttle Discovery om de Europese labomodule Columbus aan het International Space Station (ISS) te bemannen, zo heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ESA dinsdag bekendgemaakt. Eyharts zal in totaal twee maanden in het ISS en de module verblijven komende herfst.

Hayabusa begint binnenkort aan avontuurlijke reis

De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA wil toch proberen om de Japanse ruimtesonde Hayabusa, die op 26 november 2005 aankwam bij de asteroïde Itokawa, terug te laten keren op aarde. De sonde, die oorspronkelijk een capsule met daarin de sample zou laten neerkomen in Australië, in juni 2007, kon sinds lange tijd zijn antenne niet meer naar de aarde richten en daardoor was het niet mogelijk om de terugkeerprocedures op te starten. Nu de communicatie is hersteld wil JAXA een poging doen om de sonde toch terug te laten keren op aarde, al hebben de batterijen van de sonde het bijna begeven.

Wetenschappers brengen ‘wandelkaart’ Mars uit

Het duurt nog even voor de mens op Mars staat, maar Duitse wetenschappers hebben alvast de eerste wandelkaart van de rode planeet gemaakt. Met een schaal van 1:50.000 biedt ze een goed uitgangspunt voor een verkenning van de regio Iani Chaos, maakte de Europese ruimtevaartorganisatie ESA maandag bekend.

Maan Enceladus ‘bespuwt’ manen met ijsdeeltjes

In 2005 werden een soort geisers ontdekt die waterdamp uitspuwen tot een hoogte van bijna 500 kilometer op de maan Enceladus. Uit recente observaties van onder andere de Hubble Space Telescope blijkt dat er veel bevroren deeltjes op andere manen van Saturnus terecht zijn komen en daarom vele manen een hoog albedo hebben. Het albedo is het weerkaatsingsvermogen van een oppervlakte, ook wel de verhouding tussen de gereflecteerde en de inkomende straling.

Nu al problemen met instrumenten sonde MRO

De HiRISE-camera en een ander instrument van de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter sonde zorgen nu al voor problemen. Een aantal detectoren in de camera veroorzaken veel ruis op de foto’s die de sonde maakt, waardoor de kwaliteit van de beelden de laatste tijd sterk achteruit is gegaan.

Planeet Saturnus dit weekend in oppositie

Ringenplaneet Saturnus staat morgen, zaterdag 10 februari 2007, in oppositie met de zon. Dat wil zeggen dat de planeet de hele nacht zichtbaar is. Saturnus staat dan het dichtst bij de aarde: op 8,2004 astronomische eenheden of 1.226.762 miljoen kilometer. De planeet heeft dan een magnitude van +0.1. Als de aarde precies tussen een planeet en de zon staat, spreekt men van een oppositie. Een oppositie is formeel gedefinieerd als een situatie waarin de rechte klimming van de zon en de planeet gezien vanaf de aarde 180 graden verschillen.

Vooruitblik: Totale maansverduistering 3 maart in Benelux

Op 3 maart 2007 vindt er in verschillende continenten op de wereld een totale maansverduistering plaats, waaronder in de Benelux. De verduistering vindt ruim 2 dagen plaats voor de bedekking van planeet Saturnus door onze naaste buur. Tijdens de verduistering staat de maan in het sterrenbeeld Leo en beweegt de orbitale baan van de maan door de noordelijke helft van de schaduw van de aarde. Een maansverduistering treedt op wanneer de maan door de schaduw van de Aarde beweegt. Er valt dan geen direct zonlicht meer op de maan.

Opnieuw record voor astronaut International Space Station

Michael Lopez-Alegria, commandant van het ISS, en zijn landgenote Sunita Williams hebben gisteren hun derde en laatste ruimtewandeling in negen dagen tijd succesvol voltooid. De eerstgenoemde astronaut, Lopez-Alegria, vestigde tijdens deze laatste ruimtewandeling een nieuw Amerikaans record: hij bracht tijdens tien ruimtewandelingen ruim 61 uur en 22 minuten in de ruimte door. Dat is iets meer dan 21 minuten minder dan het wereldrecord, dat gevestigd is door de kosmonaut Anatoly Solovjov. Hij bracht meer dan 82 uur in de ruimte door.

NASA bekijkt psychologische tests na liefdesdrama

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA gaat bekijken of haar psychologische en medische tests voor astronauten moeten worden aangepast en aangescherpt. Aanleiding is het bizarre drama rond de astronaute Lisa Nowak, die is aangeklaagd wegens poging tot moord op een vermeende liefdesrivale.

Heino Falcke benoemd hoogleraar tot Radboud Universiteit

Professor dr. Heino Falcke (1966) is benoemd tot nieuwe hoogleraar radiosterrenkunde en astrodeeltjesfysica bij de Afdeling Sterrenkunde in het Institute for Mathematics, Astrophysics and Particle Physics (IMAPP) van de Radboud Universiteit. Professor Falcke was al sinds 2003 als bijzonder hoogleraar aan de afdeling verbonden, maar is nu full-time in Nijmegen gekomen.

Weeralarm: KNMI verwacht veel sneeuw morgen

Morgen trekt een omvangrijk sneeuwgebied traag van zuid naar noord over ons land. De voorste begrenzing van het gebied bereikt in de loop van de ochtend het zuiden en naar verwachting pas tegen de avond het noordoosten van het land. Het zwaartepunt van de sneeuwval wordt tijdens de avondspits boven het midden Nederland verwacht. Waarschijnlijk valt er 5 tot 10 cm sneeuw.

Bush vergroot bedrag aan NASA

De Amerikaanse president George Bush heeft het Congres voorgesteld het budget van de NASA met 3,1 procent naar 17,31 miljard dollar te verhogen wat betreft het fiscale jaar 2008 dat op 1 oktober begint.

ESA ontwikkelt innovatieve applicatie voor ruimteweersvoorspelling

Hoge energiedeeltjes of andere weersverschijnselen in de ruimte kunnen de elektronica aan boord van satellieten ontregelen, instrumenten beschadigen en, in een heel enkel geval, verlies van het ruimtevaartuig veroorzaken. ESA’s controlecentrum ESOC ontwikkelt daarom een slimme applicatie waarmee het weer effectief kan worden gevolgd en voorspeld.

Belangrijke ontdekkingen gammastraling bekendgemaakt

Op het GLAST-symposium in Palo Alto in de Amerikaanse staat Californië zijn deze week de resultaten van observaties van de gammasatelliet Integral (van Europese makelij) en het HESS-observatorium, voor onderzoek naar hoogenergetische gammastraling, gepubliceerd. De satelliet en het observatorium hebben onder andere gammastraling uit de wijde omgeving van pulsars en de open sterrenhoop Westerlund 2 en neutronensterren die verstopt zitten in koude stof- en gaswolken waargenomen.

Astronaute verdacht van poging tot ontvoering liefdesrivale

De Amerikaanse astronaute Lisa Nowak is gearresteerd omdat zij een vrouw zou hebben willen ontvoeren die zij beschouwde als haar rivale in de strijd om de liefde van een ruimteveerpiloot. De 43-jarige Nowak, die in juli met een Shuttlevlucht naar het Internationale Ruimtestation ISS reisde, werd maandag aangehouden op een parkeerplaats op de luchthaven van Orlando.

Succesvolle ruimtewandeling met nieuw record

Twee astronauten van het Internationale Ruimtestation ISS hebben gisteren met succes het koelingssysteem van het ISS in een definitieve plooi gelegd. Astronaute Sunitha Williams vestigde daarbij een record. Het omleggen van het koelingssysteem is van belang voor de aanhechting van de Europese en de Japanse laboratorium later dit jaar, de Columbus en de Kibo.

Heelal bevat meer calcium dan voorheen werd gedacht

Het heelal bevat anderhalf keer zoveel calcium als aanvankelijk door sterrenkundigen werd aangenomen. Tot deze conclusie komt astronoom Jelle de Plaa van het Nederlands ruimteonderzoekinstituut SRON. Waarnemingen met de ruimtetelescoop XMM-Newton van ESA brachten hem tot nieuwe inzichten over de ontstaansgeschiedenis van de elementaire bouwstenen van de kosmos. Supernova-explosies spelen daarin een cruciale rol. Maandag 12 februari promoveert De Plaa op dit onderwerp aan de Universiteit van Utrecht.

Cassini ziet gigantische wolk op maan Titan

Uit recente observaties van de Amerikaanse ruimtesonde Cassini blijkt dat er rond de Noordpool van Saturnus’ grootste maan Titan zich een gigantische wolk bevindt met een middellijn van 2400 kilometer. De enorme wolk bestaat voornamelijk uit methaan en ethaan, maar ook uit andere organische moleculen. De opnames werden door Cassini gemaakt op 13 januari jongstleden.

‘Klimaatverandering ook door toenemende activiteit zon’

De opwarming van de aarde wordt niet enkel veroorzaakt door de mensheid. Volgens De Jager wordt er in de huidige computermodellen over klimaatverandering te weinig rekening gehouden met de toegenomen activiteit van de zon. De verwarming van de aarde gaat volgens de hoogleraar hand in hand samen met steeds sterkere Coronal Mass Ejections (CME).

Atmosfeer exoplaneet HD209458b ‘lekt’ gas

Met de Amerikaanse Hubble Space Telescope is een tijd geleden een enorm hete laag waterstofgas ontdekt in de dampkring van een exoplaneet, die door het leven gaat onder de onuitspreekbare naam HD209458b. Deze exoplaneet bevindt zich op een afstand van ruim 150 lichtjaar afstand van onze planeet in het sterrenbeeld Pegasus. Uit observaties van de planeet konden astronomen concluderen dat de exoplaneet deze laag bezit, omdat ze een spectroscopische ‘vingerafdruk’ achter in het licht van de moederster konden zien.

‘Nederland zal niet overstromen door klimaatverandering’

Nederland zal niet overstromen, maar de zeespiegel voor de kust zal in de periode tot 2100 wel hoger uitkomen dan in de rest van de wereld. Dat stelden het Nederlandse Milieu- en Planbureau (MNP) en het Koninklijk Nederlands Metereologisch Instituut (KNMI) vandaag na de publicatie van het klimaatrapport van de Verenigde Naties.

Michael Garrett nieuwe directeur ASTRON

Professor dr. Michael Garrett volgt per 1 februari professor dr. Harvey Butcher op als Algemeen Directeur van ASTRON, de Stichting Astronomisch Onderzoek in Nederland, gevestigd in Dwingeloo. Garrett is bestuurslid van Europese projecten op het gebied van de sterrenkunde. Ook is hij lid van diverse internationale commissies, onder meer de International SKA Science Working Group.

Opleiding tot raketspecialist bij Space Expo

Space Expo in Noordwijk gaat deze voorjaarsvakantie kinderen vanaf 6 jaar opleiden tot ware raketdeskundigen. Op speelse wijze zien en horen de deelnemers hoe raketten werken en waarvoor ze in de ruimtevaart worden gebruikt. Ook de geschiedenis van de raket wordt niet vergeten. Onder de echte motoren van de Ariane 1, ervaren de jeugdige cursisten de enorme kracht van deze raket in rook, licht en vooral ook geluid.

Mars Reconnaissance Orbiter maakt foto van planeet Jupiter

De sonde Mars Reconnaissance Orbiter, die sinds vorig jaar de planeet Mars bestudeert, heeft een prachtige foto gemaakt van gasplaneet Jupiter. Om dit resultaat te krijgen, is de foto op aarde verscherpt door Dennis Gallagher, designer van de HiRISE-camera van MRO. Met deze verscherping, die is gedaan omdat Jupiter verder van de aarde staat dan Mars, is de resolutie van de afbeelding gelijk aan de resolutie van de foto’s van de Hubble Space Telescope van de gasplaneet.

Geen massale deelname aan klimaatactie

Tennet, de beheerder van het landelijke elektriciteitsnet, heeft donderdagavond “geen merkbaar effect” waargenomen tussen 19.55 en 20.00 uur. Milieuorganisaties hadden opgeroepen op dat tijdstip het licht uit te doen om de aandacht te vestigen op de klimaatverandering.