Magelhaense Wolken mogelijk geen satellieten melkweg

Uit recente observaties van de twee Magelhaense Wolken (de Grote Magelhaense en de Kleine Magelhaense Wolk) blijkt dat deze twee dwergspiraalstelsels mogelijk geen satellieten van ons melkwegstelsel zijn. Verschillende analyses tonen dat ze beide te snel bewegen om aan de melkweg gebonden te zijn. De twee stelsels verplaatsen met een relatieve snelheid van tussen de 300 en de 400 kilometer per seconde aan de sterrenhemel.

De afgelopen twee jaar heeft de bekende Hubble Space Telescope de twee dwergspiraalstelsel uitvoerig bestudeerd. Uit deze waarnemingen blijkt dat de Magelhaense Wolken een heel klein beetje zijn verplaatst aan de sterrenhemel. Hierbij gaat het niet om een groot verschil, maar om slechts 1/100 pixel van het beeldveld van de telescoop. Door de verschuiving van de twee stelsels te vergelijken met heldere quasars, die vele lichtjaren verder dan de wolken liggen, kunnen astronomen hun ware snelheid achterhalen.

De Grote Magelhaense Wolk heeft een snelheid van ongeveer 378 kilometer per seconde en de Kleine Magelhaense Wolk verplaatst zich met een snelheid van 302 kilometer per seconde aan de hemel. Astronomen kunnen dus concluderen dat de twee dwergspiraalstelsels niet gebonden zijn aan ons melkwegstelsel, of het zou moeten blijken dat ons melkwegstelsel twee keer zoveel donkere materie bevat dan nu gedacht wordt.

Maar hoe kan het dan dat de vormen van de twee stelsels ernstig verstoord zijn en de Magelhaense Stroom geheel rond ons melkwegstelsel gewikkeld is? De Magelhaense Stroom is een waterstofwolk die de Grote Magelhaense en de Kleine Magelhaense Wolk met elkaar verbindt. Oorspronkelijk wordt de stroom als een gevolg van een wisselwerking tussen de zwaartekrachten van beide wolken beschouwd. Het bestaan van deze stroom toont aan dat de wolken een cirkelvormige baan rondom het melkwegstelsel beschrijven.

Astronomen denken al een verklaring te hebben voor de nieuwe ontdekking. De donkere materie in ons melkwegstelsel zou zeer onregelmatig kunnen zijn verspreid. Dichte klonten van donkere materie zouden ervoor kunnen zorgen dat de dwergspiraalstelsels zich verplaatsen aan de sterrenhemel.

De Magelhaense wolken zijn twee grote stergroepen die satellietstelsels zijn van onze melkweg. De Magelhaense wolken zijn genoemd naar de Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magelhaen. Ze staan allebei aan de zuidelijke hemel en zijn vanaf de breedte van de Benelux niet te zien.

De Grote Magelhaense Wolk (op veel sterrenkaarten aangeduid als LMC) staat in het sterrenbeeld Goudvis (Dorado) en bevindt zich op een afstand van ongeveer 170.000 lichtjaar. De schijnbare diameter is 8 booggraad en de massa is ongeveer 25 miljard zonnemassa’s. In 1987 vlamde in de grote Magelhaense wolk een supernova op, die met het blote oog te zien was.

De Kleine Magelhaense Wolk (op veel sterrenkaarten aangeduid als SMC) staat in het sterrenbeeld Toekan (Tucana) en bevindt zich op een afstand van ongeveer 190.000 lichtjaar. De massa bedraagt ongeveer 1 miljard zonnemassa’s. Er zijn aanwijzingen dat de Kleine Magelhaense Wolk uit twee afzonderlijke delen bestaat die vanuit de aarde gezien achter elkaar liggen.


De Kleine Magelhaense Wolk, gefotografeerd door de Hubble

Bron: New Scientist