Geen water op Mars

NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter is momenteel naar verschillende kenmerken op het oppervlak van onze buurplaneet Mars aan zoeken die mogelijk mede gevormd zijn door de aanwezigheid van water. Kenmerken die onderzocht zijn met de geavanceerde instrumenten van de orbiter bevatten onder andere twee afzettingen die de afgelopen acht jaar gevormd zijn, lagen poolijs die in het geologische verleden van Mars zich hebben gevormd en tekenen van water dat is vrijgekomen bij grote inslagen van meteorieten op Mars uit het verre verleden.

Afgelopen jaar dachten wetenschappers met de sonde Mars Global Surveyor stromend vloeibaar water te hebben ontdekt in een geul op de rode planeet. Observaties die gedaan zijn met de Mars Reconnaissance Orbiter, de nieuwe sonde die sinds afgelopen jaar om Mars draait, suggereren dat deze twee afzettingen ontstaan zijn door kleine aardverschuivingen in het oppervlak van Mars, waarbij droge materialen verschoven over het Martiaanse oppervlak. Onderzoekers hebben hun bevindingen over deze kwestie vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke magazine Science.

“De vraag is of er vandaag de dag water aanwezig is op Mars’ oppervlak,” zei Alfred McEwen van de Universiteit van Arizona, Verenigde Staten. “Een nieuwe ontdekking suggereert dat er geen water aanwezig hoeft te zijn geweest om de afzettingen te laten ontstaan.” Eén van de nieuwe afzettingen is een ‘strip’ van relatief helder materiaal dat niet waargenomen werd in 1999 door de Mars Global Surveyor, maar pas in 2004 werd ontdekt. De kans is groot dat deze afzetting zich in die vijf jaar heeft gevormd, maar waardoor?

De Compact Reconnaissance Imaging Spectrometer van de Mars Reconnaissance Orbiter laat zien dat de afzetting geen vorst, ijs of andere mineralen achterliet door de evaporatie van zout water. Dus, de onderzoekers gingen op zoek naar verschillende hellingen op deze en vijf andere locaties die pas geleden gevormd zijn. Als deze afzettingen recentelijk gevormd zouden zijn moest er helder materiaal te vinden zijn op deze hellingen. De hellingen zijn steil genoeg voor zand of los, droog stof dat naar beneden kan vallen in de geulen. Dit betekent dat deze geulen mogelijk niet ontstaan zijn door stromend vloeibaar water.

Maar andere geulen op Mars tonen aan dat er mogelijk wel vloeibaar water stroomde op Mars de afgelopen miljoenen door veranderingen in zijn klimaat. Op Mars vinden er, net zoals op de aarde, periodieke veranderingen plaats in het klimaat door beweging van de rotatieas. In sommige tijdperken steeg de temperatuur op Mars sterk. Daarnaast kunnen deze geulen niet allemaal ontstaan zijn door droog materiaal, daar zijn ze namelijk veel te diep voor. Foto’s van de HiRiSe-camera van de Mars Reconnaissance Orbiter tonen kanalen aan die alleen maar met behulp van water gevormd kunnen zijn.

Een ander verschijnsel op de foto’s van de camera ondermijnt mogelijk argumenten voor de aanwezigheid van een nat klimaat in het verleden op Mars. Landschappen met vertakte kanalen zijn gevonden in de omgeving van talloze relatief jonge inslagkraters. Beelden van NASA’s orbiter laten zien dat er een verband bestaat tussen deze kanalen en afzettingen die geïnterpreteerd werden als materiaal dat gesmolten was bij de inslag van een meteoriet in een gebied op onze buurplaneet dat rijk is aan ijs.

Dit nieuwe bewijs steunt een hypothese dat de vroegere stroom van water op Mars’ oppervlakte episodisch is en dat deze niet persé is ontstaan door het warmere klimaat op onze buurplaneet. De kans is groot dat het water is gaan stromen door de inslagen van enkele grote meteorieten. Er vonden vroeger tevens meer inslagen van meteorieten op de rode planeet plaats. Het resultaat van deze inslagen waren grote netwerken van kanalen met water die over de gehele planeet verspreid lagen.

De Mars Reconnaissance Orbiter heeft afzettingen met lagen ijs onderzocht dichtbij de Martiaanse polen met een speciaal radarinstrument. De radar detecteerde patronen bij de zuidpool van Mars die suggereren dat er zowel periodes plaatsvonden in de geschiedenis van onze buurplaneet waarin veel erosie plaatsvond door trillingen onder het oppervlak als periodes waarin er water stroomde over het Martiaanse oppervlak.

Het ‘vloeibaar water’ dat in 2005 werd ontdekt op foto’s van de Mars Global Surveyor is dan ook gewoon lava dat afkomstig is uit de Athabasca Valles. Hiermee lijkt alle hoop op vloeibaar water op het oppervlak van onze buurplaneet vervlogen. Wetenschapper Maria Zuber van het Massachusetts Institute of Technology in de Verenigde Staten weet het zeker: “er stroomde vroeger water over de gehele planeet, maar dat is nu verleden tijd.”