Doorzoek september 2008

Reparatiemissie Hubble uitgesteld tot februari 2009

De voor oktober geplande ruimtemissie om de belangrijkste camera van de ruimtetelescoop Hubble te repareren is uitgesteld vanwege een nieuw computerprobleem. Dat heeft het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA maandagavond laten weten. Zaterdag bleek dat een computer is uitgevallen, die de data van de Hubble verzamelt en verstuurt.

Ook op planeet Mars sneeuwt het

Niet alleen op de aarde zal de kans bestaan dat er sneeuw naar beneden dwarrelt als de winter aanbreekt, want volgens metingen die de lander Phoenix heeft verricht op de rode planeet Mars zijn er ook sneeuwwolken te vinden in diens ijle atmosfeer. Een laser van het ruimtevaartuig zag vier kilometer boven de grond wolken waaruit zo nu en dan kleine vlokken sneeuw komen, welke overigens verdampen voordat ze het Martiaanse oppervlak bereikt hebben. Men hoopt het sneeuw tijdens de missie van de lander nog vast kunnen leggen.

Bevindt de aarde zich in een reusachtige kosmische bubbel?

Volgens onderzoekers is het mogelijk dat onze planeet verstrikt zit in een eigenaardige bubbel van ruimtetijd die een betrekkelijk kleine hoeveelheid materie bevat. Dit zou de oorzaak van het versnellen van de ogenschijnlijke uitdijing van het universum kunnen zijn, waarvan de afgelopen jaren een verklaring werd gevonden bij donkere energie. Het is een hypothetische kracht die er voor zou zorgen dat alle materie in het heelal naar buiten zou bewegen. Echter zou deze theorie van tafel geveegd kunnen worden als we inderdaad uitgaan van het scenario van de bubbel.

China klaar voor eerste ruimtewandeling

Als het weer meezit, lanceert China donderdagochtend om half negen Nederlandse tijd de ruimtemissie Shenzhou VII. Voor het eerst in de geschiedenis zal een Chinese astronaut tijdens de vlucht een ruimtewandeling van ongeveer 40 minuten maken. De eer voor deze gewichtloze wandeling is toegevallen aan de 42-jarige luchtmachtpiloot Zhai Zhigang. Hij moet vrijdagochtend het ruimteschip verlaten en zal dan eerst een kleine telecomsatelliet lanceren. Die zorgt ervoor dat de Chinese bevolking zijn verrichtingen rechtstreeks kan volgen.

Mysterieuze ‘donkere stroom’ ontdekt in het heelal

Alsof donkere materie en donkere energie al niet mysterieus genoeg waren, heeft men een nieuwe kosmische puzzel ontdekt. De materie in een deel van het heelal blijkt namelijk met een hoge snelheid in een gelijkmatige richting te bewegen, zonder dat het verschijnsel verklaard kan worden door één van de bekende gravitationele krachten in het zichtbare universum. Astronomen noemen het fenomeen dan al de ‘donkere stroom’. De oorzaak moet gezocht worden bij iets dat buiten het door ons waarneembare heelal ligt, zo denken onderzoekers.

Deeltjesversneller tot volgend jaar buiten gebruik

Het duurt langer dan gedacht om de grootste deeltjesversneller ter wereld te repareren. De versneller blijft buiten gebruik tot het voorjaar, maakte het in Genève gevestigde Europese onderzoeksinstituut CERN dinsdag bekend. Vorige week dachten wetenschappers slechts twee maanden nodig te hebben voor herstelwerkzaamheden. Het onderzoek werd afgelopen vrijdag opnieuw gestart na problemen met het koelsysteem, maar zonder succes.

Schild dat zonnestelsel beschermt zwakt mogelijk af

Gegevens die zijn verzameld met het ruimtevaartuig Ulysses laten zien dat de hoeveelheid elektrisch geladen deeltjes die afkomstig is van onze zon en samen de zonnewind vormt kleiner is dan ooit werd gemeten. De staat van onze ster op dit moment kan het natuurlijke schild dat ons zonnestelsel beschermt tegen schadelijke straling die afkomstig is van verafgelegen objecten in ons melkwegstelsel doen afzwakken. De door zonnedeeltjes overheersde en ook wel heliosfeer genoemde ‘bubbel’ rond ons planetenstelsel vormt de poort tot de interstellaire ruimte.

Enorm krachtige explosie gezien aan de rand van het heelal

Ruim een week geleden hebben astronomen met de Swift-satelliet de meest verafgelegen gammauitbarsting ooit gevonden. De kosmische explosie was afkomstig van een ster die zich maarliefst 12,8 miljard lichtjaar van de aarde bevond. Dergelijke uitbarstingen zorgen ervoor dat er energieke straling vrijkomt wanneer massieve sterren hun laatste zucht uitblazen en met een hoge snelheid stromen van materie wegschieten. Wat men opving met het ruimtevaartuig was de nagloed van de explosie, die ontstaat wanneer gammastraling en gas tegen elkaar botsen.

‘Planeten zoals de aarde botsten’

Een massa kosmische stof die ver weg rond een ster draait, duidt erop dat twee planeten zoals de aarde daar ooit gebotst zijn. Door de klap zouden beide planeten verwoest zijn, denken onderzoekers van de Universiteit van Californië in de Verenigde Staten. Volgens de onderzoekers duidt de kosmische stof erop dat botsingen plaats kunnen vinden in een volledig ontwikkeld planetenstelsel.

Deeltjesversneller twee maanden uitgeschakeld door problemen

De grootste deeltjesversneller ter wereld heeft opnieuw problemen. Dat maakte het in Génève gevestigde Europese onderzoeksinstituut CERN zaterdag bekend. Het onderzoek op het instituut was net vrijdag na een week van averij weer gestart. De versneller werd anderhalve week geleden in gebruik genomen onder massale mediabelangstelling. De versneller moet zorgen voor een van de belangrijkste experimenten van de eeuw. De onderzoekers hopen na de reparatie over twee maanden opnieuw te kunnen beginnen.

Wat is er toch aan de hand met de zon?

De NASA heeft bekend gemaakt dat het op 23 september een persconferentie zal geven. Hierbij zal men meer uitleg geven over de huidige toestand van de zon. Het zonneminimum duurt reeds veel langer dan men verwacht en er verschijnen nog steeds geen nieuwe zonnevlekken. Het is vrij ongewoon dat de NASA een persconferentie geeft over de zon.

Straal van jonge ster vernietigt water

Met observaties die zijn uitgevoerd door de Spitzer Space Telescope is er water ontdekt in een wolk van gas en stof rond een pasgeboren ster. Dat is op zichzelf al interessant, maar opvallender is dat het water stuk geknald wordt door duizend jaar oude stralen die de protoster uitstoot. Tot verbazing van onderzoekers stuitte de spectrometer van de ruimtetelescoop op tollende fragmenten van watermoleculen, die ook wel hydroxylen worden genoemd. De ontdekking kan ons mogelijk meer vertellen over de chemische processen die water en leven mogelijk maken.

Deeltjesversneller weer in werking gesteld

De problemen met de grootste deeltjesversneller ter wereld zijn verholpen. Dat maakte het in Génève gevestigde Europese onderzoeksinstituut CERN vrijdag bekend, ruim een week nadat een transformator van het koelsysteem was uitgevallen. Het 30 ton wegende onderdeel is vervangen en het testprogramma van de deeltjesversneller werd vrijdag hervat. De versneller werd anderhalve week geleden in gebruik genomen onder massale mediabelangstelling.

NASA verlengt Phoenix missie

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft aangekondigd de missie van het ruimtevaartuig Phoenix op Mars voor een tweede keer te verlengen. NASA investeert zes miljoen dollar (bijna vier miljoen euro) voor de verlenging. De Mars-sonde heeft sinds zijn landing in mei kanalen gegraven in de buurt van de noordpool van de planeet om te onderzoeken of op die plek microbiologisch leven heeft kunnen ontstaan. De Phoenix is het eerste ruimtevaartuig dat het ijs van Mars met zijn robotarm heeft aangeraakt.

Deeltjesversneller uitgeschakeld na optreden probleem

De pas een goede week geleden opgestarte grootste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider, is uitgeschakeld. Er is een elektrisch probleem met het koelingssysteem van het meest ambitieuze wetenschappelijk experiment ooit. Vorige week woensdag werd een eerste protonenstraal doorheen de 27 km lange tunnelbuis, 100 meter onder de grond, afgevuurd. Een woordvoerdster van het Europese onderzoekcentrum voor deeltjesfysica CERN beklemtoonde in dit verband dat de installatie nog “op proef werkt”.

Piloot gaat eerste Chinese ruimtewandeling uitvoeren

De eer van de allereerste Chinese ruimtewandeling ooit, aan het eind van deze maand, is te beurt gevallen aan de 42-jarige luchtmachtpiloot Zhai Zhigang. Dat meldden Chinese staatsmedia vandaag. Zhai voert de leiding over de Shenzhou 7-missie. Hij wordt vergezeld door de straaljagerpiloten Liu Boming en Jing Haipeng.

Wetenschappers fotograferen verre planeet

Wetenschappers hebben voor het eerst foto’s gemaakt van een planeet die buiten ons zonnestelsel om een ster heen draait. De ster lijkt erg op de zon, de planeet vertoont overeenkomsten met Jupiter. De onderzoekers van de Universiteit van Toronto maakten maandag bekend dat zij de beelden van de planeet vastlegden met een telescoop in Hawaï. De planeet ligt ongeveer vijfhonderd lichtjaren van de aarde en draait op relatief grote afstand rond de ster.

Ruimtetelescoop Hubble vindt mysterieus object

Denk niet dat we tot nu toe alle soorten objecten in het universum hebben gevonden. Een internationaal team van astronomen heeft namelijk met de Hubble Space Telescope – in kader van het Supernova Cosmology Project – iets gevonden waarvan men niet kan verklaren wat het is. In het begin van februari 2006 stuitte de ruimtetelescoop op een object dat in honderd dagen verhelderde en zich in een betrekkelijk leek deel van de ruimte bevond. Na deze periode werd het zwakker met een magnitude van 26 en verdween het uit het zicht van de Hubble.

Krachtigste explosie ooit was gericht op onze planeet

De gammaflits die vrijkwam bij een uitbarsting die in maart van dit jaar werd opgemerkt door telescopen op aarde en in de ruimte en alle records brak, blijkt gericht te zijn geweest op onze planeet. De nagloed van de explosie was in de vroege morgen van 20 maart in het sterrenbeeld Ossenhoeder (Boötes) te zien en werd veroorzaakt door materiestromen die met de snelheid van het licht uitgestoten werden door een tot een zwart gat instortende massieve ster. De uitbarsting vond op maarliefst 7,5 miljard lichtjaar van de aarde plaats.

Wetenschap opgetogen over start deeltjesversneller

De grootste deeltjesversneller ter wereld is met succes in gebruik genomen. Wetenschappers slaagden er woensdag in protonen een volledige ronde te laten maken door de Large Hadron Collider (LHC). In de controlekamer nabij Genève klonken gejuich en knallende champagnekurken. De proef is een belangrijke stap naar de ingebruikname van de deeltjesversneller. Het Europese onderzoeksinstituut CERN, dat het project onder de hoede heeft, reageerde dan ook bijzonder verheugd op de succesvolle test. “Dit is een historische dag”, zei directeur Robert Aymar.

Proberen buitenaardse wezens met ons te communiceren via Cepheïden?

Nu er na enkele tientallen jaren nog steeds geen radiosignaal is ontvangen dat duidelijk afkomstig is van een andere beschaving, komt men langzaam met nieuwe communicatiemiddelen naar voren. Volgens een team van wetenschappers uit Hawaï en Californië kan het best wel eens zo zijn dat er iemand van ver onze aandacht probeert te trekken met behulp van de sterren. De mogelijk bestaat volgens hen dat buitenaardse wezens invloed uitoefenen op Cepheïden, een bepaald type veranderlijke sterren die we zo nu en dan zien oplichten.

Missie naar Hubble brengt de nodige risico’s met zich mee

De laatste servicemissie van een Amerikaans ruimteveer naar de Hubble Ruimtetelescoop (HST) is riskanter dan de vluchten naar het Internationaal Ruimtestation ISS, zo heeft shuttleprogrammadirecteur John Shannon van de NASA gewaarschuwd. Op de hoogte van de HST is er immers meer ruimteschroot. De kans dat de op 10 oktober te lanceren Atlantis catastrofale schade oploopt door een botsing met micrometeorieten of ruimteschroot is 1/185 tegen 1/300 wanneer het ruimteveer naar het ISS zou vliegen.

China klaar voor derde bemande ruimtemissie

China lanceert eind deze maand zijn derde bemande ruimtemissie die voor het eerst ook een ruimtewandeling zal omvatten. Het land heeft zaterdag ook twee aardobservatiesatellieten gelanceerd. “Op het gepaste ogenblik tussen 25 en 30 september zal China de Shenzhou-7 lanceren”, aldus Xinhua, traditioneel eerder vaag omtrent het lanceertijdstip. De zevende, van een Russische Sojoez afgeleide, ruimtecapsule wordt met een Lange Mars II-F draagraket gelanceerd van op de basis Jiuquan in de noordwestelijke provincie Gansu.

Wetenschappers deeltjesversneller met de dood bedreigd

Wetenschappers die betrokken zijn bij de Europese deeltjesversneller nabij het Zwitserse Genève, zijn met de dood bedreigd vanwege experimenten die ze later deze week willen uitvoeren. Dat meldde de Britse krant The Daily Telegraph maandag. De wetenschappers willen vanaf woensdag zogeheten protonen, onderdelen van atomen, op elkaar afvuren. Door de energie die vrijkomt bij de botsing te analyseren hopen de onderzoekers te zien hoe het heelal er uitzag een fractie na de oerknal, ongeveer 14 miljard jaar geleden.

Astronomen ‘zien’ planeten in gas rond jonge sterren

Een internationaal team van astronomen, onder wie de Leidse Spinozapremiewinnares Ewine van Dishoeck, heeft voor de eerste keer moleculair gas in kaart gebracht op plekken rond jonge sterren waar nieuwe planeten kunnen ontstaan. Uit de verdeling en beweging van het gas is af te leiden dat er zich al jonge planeten hebben gevormd. De sterrenkundigen deden hun ontdekking met het CRIRES-instrument op ESO’s Very Large Telescope in Chili. Hun bevindingen worden gepubliceerd in Astrophysical Journal van 10 september.

Europese ruimtecargo verlaat ISS voor de eerste keer

Onder leiding van de Belg Kris Capelle in het vluchtleidingscentrum in Toulouse, heeft de eerste Europese ruimtecargo ATV, de Jules Verne, zich succesvol losgemaakt van het Internationaal Ruimtestation ISS, zo heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ESA bekendgemaakt. De onbemande ATV meerde om 23.29 uur Nederlandse tijd af, om op 29 september boven onbewoond gebied in de Stille Oceaan in de dichte lagen van de atmosfeer op te branden. De ‘nuttige lading’ bestaat uit 260 liter urine van astronauten en 860 kilo ander afval.

SRON klaar voor ontvangen gegevens satelliet GOCE

De computersystemen van het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON staan klaar om de gegevensstroom van de zwaartekrachtssatelliet GOCE te ontvangen en verwerken. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA lanceert GOCE volgende week woensdag vanaf de Russische lanceerbasis Plesetsk. De gegevens die GOCE naar de aarde stuurt, gaan via tussenstations van ESA naar SRON. SRON ontwikkelde samen met de Technische Universiteit van München het systeem dat de ruwe gegevens van de satelliet omzet in voor wetenschappers bruikbare data.

Steins: ‘a diamond in the sky’

De flyby van Rosetta langs de planetoïde Steins is inmiddels bevestigd en is soepel verlopen. Op 6 september rond 13.00 uur zijn de eerste foto’s van Steins vrijgegeven door de ESA. De foto’s zijn gemaakt door Rosetta’s OSIRIS imaging system en de VIRTIS infrarode spectrometer. De kleine planetoïde heeft een diameter van 4,6 km en heeft een onregelmatige, diamantachtige vorm. Het behoort tot de zeldzame klasse E-type planetoïden welke nog niet eerder is geobserveerd door een ruimteschip.

Rosetta klaar voor ontmoeting planetoïde Steins

Een komeetjager die een planetoïde ontmoet. Het klinkt alsof de ESA-missie Rosetta ergens in de ruimte de weg is kwijtgeraakt, maar het tegendeel is waar. Onderweg naar de komeet 67/P Churyumov-Gerasimenko vliegt Rosetta op 5 september met opzet langs de planetoïde (2867) Steins. De verwachtingen van wetenschappers zijn hooggespannen: planetoïden kunnen ons veel vertellen over de vroegste dagen van het zonnestelsel.

NASA gaat mogelijk door met shuttle

De NASA had enkele maanden geleden aangekondigd in 2010 de space shuttle uit de handel te nemen. In dat jaar zal missie STS-133 waarbij de allerlaatste delen van het ISS geleverd worden plaatsvinden. De opvolger van de spaceshuttle, de Orion, kan pas in gebruik worden genomen in 2015. In de tussentijd moet de VS dus samenwerken met Rusland om in de ruimte te geraken en dat zien ze niet meer zitten.