Doorzoek november 2008

Zweeft er over twintig jaar een heteluchtballon op Titan?

Zoals we al hebben gemeld zijn er plannen voor het lanceren van twee ruimtesondes naar de manen Europa en Ganymedes, maar tegelijkertijd hoopt een aantal wetenschappers dat men het vizier richt op een andere interessante wereld. De ruimtesonde Cassini, die op dit moment onderzoek verricht naar Saturnus en zijn manen, heeft ons al veel kunnen vertellen over Titan, maar Athena Coustenis, een astrofysicus van een observatorium in Parijs, is één van de onderzoekers die helpt met het ontwerpen van een plan voor een missie waarbij er een heteluchtballon, een orbiter en een lander naar de maan gelanceerd wordt.

Ruimtesonde moet vanaf 2030 maan Europa onderzoeken

Er bevindt zich een oceaan van vloeibaar water onder de ijskorst van Jupiter’s maan Europa. De kans bestaat dat er merkwaardige wezens in zwemmen, maar tot op de dag van vandaag zijn er nog geen ruimtesondes gelanceerd die ontwikkeld zijn om dit te onderzoeken. Maar daar komt wellicht verandering in. Er zijn namelijk plannen voor een missie, welke de EJSM wordt genoemd, waarbij de ruimtevaartorganisatie NASA een sonde richting Europa lanceert en de ESA tegelijkertijd een vaartuig richting de Joviaanse maan Ganymedes, die mogelijk ook een vloeibare oceaan in zijn bezit heeft, stuurt.

NASA stuurt ruimtesonde Juno naar ‘koning der planeten’

Het is officieel: de ruimtesonde Juno gaat naar Jupiter. De ruimtevaartorganisatie NASA heeft besloot om terug te keren naar de reuzenplaneet met een missie die een gedetailleerd onderzoek naar de grootste planeet in ons zonnestelsel op moet leveren. Het ruimtevaartuig moet in augustus 2011 gelanceerd worden en zal vanaf 2016 in een elliptische baan rond één van de polen van Jupiter draaien, om zo meer te weten te komen over zijn vorming, evolutie en samenstelling. Sinds 2004 zijn er al plannen geweest voor een grootschalige missie, maar door geldtekorten werden deze tot deze week niet concreet.

Nederland investeert 18,8 miljoen in grootste telescoop ter wereld

Nederland gaat voor 18,8 miljoen euro bijdragen aan instrumenten voor de Europese Extremely Large Telescope (E-ELT). Het bedrag is toegekend aan een consortium van academische en industriële partners onder leiding van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA). NOVA gaat meewerken aan de ontwerpstudies voor vier van de acht instrumenten op deze optische telescoop in de periode 2009-2011. Het beschikbare budget geeft de Nederlandse astronomie in 2012-2018 de mogelijkheid een leidende rol te spelen bij de bouw van één van deze instrumenten, in samenwerking met een aantal andere Europese landen.

Kern reuzenplaneet Jupiter is twee keer zo groot als gedacht

Uit berekeningen die zijn uitgevoerd door geofysici van de Universiteit van Californië en Berkeley in de Verenigde Staten blijkt dat gasplaneet Jupiter een rotsachtige kern heeft die twee keer zo groot is als voorheen werd gedacht. Dat is de conclusie nadat men de omstandigheden die in het inwendige van de planeet heersen na heeft gebootst op de schaal van individuele waterstof- en heliumatomen. De simulatie heeft laten zien op welke schaal het mengsel van de atomen onder extreme druk en temperaturen voorkomt in de Jupiter’s kern, welke vooralsnog niet onderzocht kan worden met behulp van experimenten in het laboratorium.

Delen vuurbal Canada gevonden

Fragmenten van de relatief grote meteoriet die de hemel boven de provincies Alberta en Saskatchewan in Canada afgelopen week voor korte tijd verlichtte, zijn volgens onderzoekers van de Universiteit van Calgary gevonden in het plaatsje Lloydminster, dat precies op de grens van de twee provincies ligt. De planetaire wetenschapper Alan Hildebrand en de afgestudeerde Ellen Milley stuitten donderdagavond op verschillende delen van de meteoriet, zo maakten zij vanmorgen bekend. Volgens hen zijn er duizend meteorietfragmenten verspreid geraakt over een gebied van twintig vierkante kilometer bij de ‘Battle River’.

Organische moleculen zouden pad kunnen vormen naar buitenaards leven

In een deel van ons melkwegstelsel waar bewoonbare planeten gevonden zouden kunnen worden, heeft men organische suikermoleculen ontdekt die in verband staan met de oorsprong van het leven. Met behulp van de radiotelescoop IRAM in Frankrijk heeft een internationaal team de moleculen gevonden in een actief stervormingsgebied, dat zich op zo’n 26.000 lichtjaar van de aarde bevindt. De stof, die glycolaldehyde wordt genoemd, is in staat om ribose te noemen, dat een deel vormt van het nucleïnezuur waarvan gedacht wordt dat het één van de belangrijkste moleculen is in de oorsprong van het leven: RNA.

‘André Kuipers uiterlijk in 2011 de ruimte in’

André Kuipers moet uiterlijk 2011 weer een ruimtevlucht maken. Dat heeft minister Maria van der Hoeven (Economische Zaken) woensdag tijdens een conferentie van ruimtevaartministers in Den Haag bepleit. Om haar pleidooi te ondersteunen geeft Van der Hoeven “enige miljoenen euro’s” extra uit aan verdere ontwikkeling van het internationale ruimtestation ISS. Kuipers was in 2004 de eerste Nederlander aan boord van het zwevende ruimtelaboratorium. Die missie duurde tien dagen. Als Kuipers opnieuw wordt gelanceerd, is het de bedoeling dat hij zes maanden in de ruimte verblijft.

Nederland wilt klimaatsatelliet lanceren

Nederland wil in 2014 een meetinstrument lanceren dat inzicht moet geven in de oorzaak van klimaatverandering en luchtverontreiniging. Het kabinet heeft daarvoor 78 miljoen euro beschikbaar gesteld. De satelliet waarop het meetinstrument Tropomi wordt bevestigd, moet echter nog worden gefinancierd. Tijdens een conferentie dinsdag en woensdag in Den Haag, probeert minister Maria van der Hoeven (Economische Zaken) haar collega’s daarvoor te interesseren. Het is voor Nederland het voornaamste onderwerp op de conferentie van ruimtevaartministers, die eens in de drie jaar wordt gehouden.

Staan we aan het begin van een nieuwe ijstijd?

Nee, dat schrijven we niet omdat de eerste winterse buien over ons land zijn getrokken, maar omdat er nog steeds geen noemenswaardige zonnevlek op het oppervlak van onze ster is verschenen. Hoewel perioden waarin er weinig vlekken op de zon te vinden zijn om de zoveel jaren voorkomen, vinden wetenschappers dat het zonneoppervlak nu toch wel erg lang geen activiteit meer vertoont. De laatste keer dat dit gebeurde was vierhonderd jaar geleden en de vrijwel zonnevlekkenloze periode van toen leidde het zogeheten ‘Maunder Minimum’ in, wat ook wel de kleine ijstijd wordt genoemd. Komt die ijstijd er nu ook aan?

AstroVersum is vernieuwd

Zoals jullie al ongetwijfeld op hebben gemerkt, heeft AstroVersum vandaag een nieuwe vormgeving gekregen. Ook is er de afgelopen weken hard gewerkt aan een nieuw systeem, dat overigens veel meer opties biedt dan die we in de afgelopen twee jaar en drie maanden gebruikte. We zullen ons de komende tijd dan ook weer voor honderd procent concentreren op plaatsen van het laatste nieuws uit de wereld van de astronomie en de ruimtevaart en hopen dat jullie met evenveel plezier van de site gebruik zullen blijven maken. Bedankt voor jullie geduld in de afgelopen weken!

Deeltjesversneller in supernovarestant werkt wél

Utrechtse onderzoekers hebben een nieuwe locatie van deeltjesversnelling ontdekt in Cassiopeia A. Het is met een leeftijd van 330 jaar één van de jongste supernovaresten in de Melkweg. Dat supernovaresten deeltjes tot hoge energieën versnellen, was al bekend; ruim tien jaar geleden werd het directe bewijs geleverd dat dit aan de buitenkant van zo’n restant gebeurt. Nu blijkt dat in het restant de deeltjesversnelling ook aan de binnenkant plaatsvindt. De Utrechtse promovenda Eveline Helder en haar begeleider Jacco Vink hebben dit gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift The Astrophysical Journal.

Bestookt donkere materie de aarde met kosmische straling?

Onze planeet blijkt bestookt te worden door energierijke elektronen die afkomstig zijn van een onbekend object dat zich naar alle waarschijnlijk relatief dicht bij de aarde bevindt. Dat is de uitkomst van een onderzoek dat uitgevoerd is met de Advanced Thin Ionization Calorimeter, een detector die in de afgelopen acht jaar tijdens verschillende ballonvluchten in de stratosfeer werd gebracht. Het object zou een zwart gat of een pulsar kunnen zijn, maar sommige wetenschappers denken dat de oorzaak gezocht moet worden bij donkere materie. Het complete onderzoek werd gisteren gepubliceerd in het tijdschrift Nature.

Pas ontdekte planeet bevindt zich gevaarlijk dicht bij moederster

Een team dat bestaat uit astronomen van twee Amerikaanse en Poolse universiteiten heeft een nieuwe planeet buiten ons zonnestelsel ontdekt bij de rode reuzenster HD 102272, welke veel ouder is dan de zon. De onderzoekers, die onder leiding stonden van de ontdekker van de eerste exoplaneten Alexander Wolszczan, hebben kunnen bepalen dat de wereld bijna zes keer zo zwaar is als Jupiter en het tweetal zich op een afstand van 1200 lichtjaar van de aarde bevindt in het sterrenbeeld Leeuw. De ontdekking brengt een record met zich mee als het gaat om de korte afstand tussen de Hete Jupiter en zijn metgezel.

Astronaute verliest gereedschapstas in de ruimte

Astronaute Heidemarie Stefanyshyn-Piper heeft dinsdag tijdens een ruimtewandeling een gereedschapstas verloren. Zij liet de tas per ongeluk schieten en zag hulpeloos toe hoe die met alle spullen erin wegzweefde. Een vetspuit in de tas was geploft, waardoor een camera en de handschoenen van de astronaute onder de smurrie kwamen te zitten. Toen ze die afveegde, ontsnapte de witte tas aan haar greep en raakte ze al haar andere gereedschap kwijt.

Indiase sonde geland op de maan

Een Indiase maansonde is vrijdag veilig op de maan geland en stuurt beelden van de oppervlakte terug naar de aarde. Dat heeft de Indiase ruimtevaartorganisatie ISRO gezegd. De missie van de sonde begon met de lancering van het ruimtevaartuig Chandrayaan-1 -Chandrayaan betekent ‘maan vaartuig’ in het Sanskriet- op 22 oktober van het ruimtecentrum Sriharikota in het zuiden van India. Vrijdag stuurde de Chandrayaan-1 de sonde naar de maan.

Endeavour op weg naar het ISS (+video)

Het Amerikaanse ruimteveer Endeavour is vrijdagavond (plaatselijke tijd) vanuit Florida vertrokken naar het Internationale Ruimtestation (ISS). De koppelingsmanoeuvre staat gepland voor zondag. De zeven astronauten aan boord – vijf mannen en twee vrouwen, allemaal Amerikanen – moeten het ISS de komende twee weken renoveren en geschikt maken voor bewoning door meer bemanningsleden: zes in plaats van drie, zoals tot nu toe het geval was.

Niet één, niet twee, niet drie, maar vier exoplaneten gefotografeerd

Astronomen hebben een belangrijke stap weten te maken in het onderzoek naar planeten die zich buiten ons zonnestelsel bevinden. Uit beelden die gemaakt zijn in optisch licht door de Hubble Space Telescope blijkt namelijk dat er een zware gasplaneet te vinden is bij de bekende ster Fomalhaut. En dat is nog niet alles, want met een telescoop van het Gemini Observatory heeft men voor de eerste keer meerdere planeten gelijktijdig vast kunnen leggen. De werelden draaien in een baan rond de jonge ster HR 8799 en zijn op een foto als drie ‘stipjes’ zichtbaar.

Phoenix-missie beëindigd door de NASA

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft een einde gemaakt aan de missie van de Marslander Phoenix. Door het intreden van de herfst op het noordelijk halfrond van de planeet Mars kan het voertuig niet genoeg zonne-energie opwekken om te functioneren, maakte de NASA maandag bekend.

Persconferentie door belangrijke ontdekking Hubble

De ruimtevaartorganisatie NASA heeft opnieuw aangekondigd dat één van de ruimtevaartuigen die het in een baan rond de aarde heeft draaien, in dit geval de Hubble Space Telescope, een belangrijke ontdekking heeft gedaan. De ruim achttien jaar oude telescoop zou iets ‘unieks’ hebben gevonden met zijn Advanced Camera for Surveys, welke naar verluid gestuit is op een schijnbaar bijzondere planeet bij een andere ster. Volgens een persbericht wordt er ons aanstaande donderdag om 20.30 uur Nederlandse tijd meer verteld over de vondst.

Mededeling omtrent AstroVersum

Op dit moment houden we ons achter de schermen bezig met het ontwikkelen van een nieuwe site, welke op de eerste dag van december online gezet zal worden. Hierdoor zal er in de komende weken minder nieuws verschijnen dan normaal het geval is. Er is hiertoe besloten omdat de beheerders van AstroVersum weinig tijd hebben om de bezoekers van uitgebreid nieuws te voorzien, wat betekent dat er met ingang van de eerder genoemde datum kortere nieuwsberichten – die in blogvorm zullen verschijnen – geplaatst worden.

Simulaties voorspellen vindplaats donkere materie

Een internationaal team van sterrenkundigen, onder wie de Groningse astronome Amina Helmi, heeft de locatie in de Melkweg voorspeld, waar de kans het grootst is dat er donkere materie wordt gevonden. Op basis van simulaties, uitgevoerd met Europa’s grootste supercomputers, tonen zij aan dat niet de satellietstelsels van de Melkweg, maar het gebied rondom het centrum van de Melkweg de beste plek is om te speuren naar de zwakke gammastraling die de raadselachtige donkere materie uitzendt.

‘Cassini kan leven hebben ontdekt op de maan Enceladus’

Sinds juli 2005, toen de ruimtesonde Cassini een geiser waarvan ijsdeeltjes en waterdamp afkomstig ontdekte op de zuidpool van de ijzige wereld, heeft Saturnus’ maan Enceladus de interesse gewekt bij onderzoekers. Inmiddels is het vaartuig al enkele keren langs het object gevlogen, maar tot dusver zijn er nog geen waarnemingen verricht die duiden op de aanwezigheid van stoffen die Enceladus leefbaar maken. Uit een studie blijkt echter dat Cassini wellicht al gegevens heeft verzameld waaruit opgemaakt kan worden dat er leven is op de maan.

Sterrenwacht te zien in nieuwe James Bond-film

De nieuwe James Bond-film ‘Quantum of Solace’ gaat vrijdag 31 oktober in Londen in roulatie. Eén van de belangrijkste locaties in deze 22ste Bond-film is de Residencia, het astronomenhotel op het Paranal Observatorium van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili. Cerro Paranal is een bergtop in de kurkdroge Chileense Atacama-woestijn, waar de Very Large Telescope staat, met 4 spiegels van 8,2 meter de meest geavanceerde telescoop ter wereld. De directeur-generaal van ESO is blij met de rol.

NASA blijft servicemissie Hubble uitstellen

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft eergisteren bekendgemaakt dat het geen missie voor het herstel van de ruimtetelescoop Hubble zal ondernemen in februari 2009, zoals eerder werd voorzien. NASA stelt de opknapbeurt voor onbepaalde tijd uit. De ruimtevaartorganisatie verklaarde daarnaast dat de volgende lancering van de Endeavour, die onderdelen voor het internationale ruimtestation ISS moet leveren, voorzien is op 14 november.