Monsterlijk zwart gat verbreekt alle records

Het meest zware zwarte gat dat ontstaan is na de ineenstorting van een alleenstaande ster weegt mogelijk 23 tot 33 zoveel als de zon en is daarmee bijna twee keer zo zwaar als de vorige recordhouder, zo hebben nieuwe metingen bevestigd. Tot recent was het zwarte gat M33 X-7 in het nabijgelegen sterrenstelsel M33 het meest massieve object van zijn soort, maar astronomen hebben nu met grote zekerheid vast kunnen stellen dat de in 2007 ontdekte IC 10 X-1 veel zwaarder is dan zijn ‘broertje’.

Zwarte gaten worden onderverdeeld in groepen van verschillende groottes, van ‘supermassieve’ objecten – die een paar miljard keer zoveel als de zon wegen – tot ‘stellaire’ objecten. De laatstgenoemde zwarte gaten bezitten soms slechts iets meer massa dan onze ster en worden gevormd wanneer een massieve ster sterft en door zijn buitenste lagen af te stoten een supernova laat ontstaan. Het inwendige van de ster stort vervolgens ineen en een zwart gat is geboren. Hoe massief het object dan is geworden hangt af van de massa en de chemische samenstelling van zijn nog levende metgezelster.

Vorig jaar ontdekte een team van astronomen, dat onder leiding stond van Andrea Prestwich van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in de Verenigde Staten, het stellaire zwarte gat IC 10 X-1. Hun onderzoek naar dit object suggereerde dat de kosmische ‘stofzuiger’ 24 tot 33 keer zo zwaar was als onze zon, al kon dit niet met zekerheid vastgesteld worden met behulp van de baan van een nabijgelegen metgezelster. Het bestaan van deze baan werd namelijk afgeleid uit herhalende veranderingen in de helderheid van de röntgenstraling, welke door het zwarte gat wordt uitgestraald. Maar door het feit dat dit niet kon bewezen kon worden, werd de vorige recordhouder nog niet van de troon af gestoten. Dat is nu dus wél gebeurd.

De vraag is natuurlijk of er zwarte gaten bestaan die nog meer massa bevatten dan IC 10 X-1. Sterren kunnen tijdens hun geboorte meer dan honderd keer zoveel wegen als de zon, maar tijdens hun leven verliezen ze veel materiaal. Die hoeveelheid hangt af van hun chemische samenstelling – zelfs de grootste sterren kunnen een zwart gat worden dat slechts zestien keer zo zwaar is als onze ster als zij dezelfde eigenschappen als de zon hebben. Echter verliezen sterren die veel minder waterstof en helium bezitten veel minder massa tijdens hun leven, waardoor het mogelijk is dat ze een zwart gat worden dat nog vele malen zwaarder is dan IC 10 X-1. De kans is groot dat deze objecten ooit zullen ontstaan in het dwergstelsel IC 10 – het galactische thuis van de nieuwe recordhouder.