Doorzoek januari 2009

Spinnende zwarte gaten zijn de ultieme kosmische batterijen

Het is al langer bekend dat het niet erg verstandig is om dicht bij een ronddraaiend zwart gat te komen; niet alleen door diens sterke aantrekkingskracht, maar ook doordat het de energie van miljarden supernovae kan opslaan en uitstoten. Een team van onderzoekers dat onder leiding stond van Brian McNamara van de Universiteit van Waterloo in Canada heeft namelijk ontdekt dat de stromen plasma die de meeste zwarte gaten de interstellaire ruimte in vuren mogelijk vernietigende gevolgen kunnen hebben voor de sterrenstelsels waar zij zich in bevinden. Het door gas omgeven object dat onderzocht werd heeft volgens hen in de afgelopen honderd miljoen jaar via plasmastromen ruim 1055 joule aan energie uitgestoten.

Vreemde asteroïde achtervolgt de aarde

Een asteroïde met een doorsnede van zo’n tien meter die 2009 BD wordt genoemd en eerder deze maand werd ontdekt, passeert vandaag onze planeet op een afstand van bijna 644.000 kilometer. Het nabije object vormt geen gevaar voor ons, maar het is een eigenaardigheid die het waard is om onderzocht te worden. Astronomen denken namelijk dat de rots een zeldzame ‘co-orbitale planetoïde’ is, welke de aarde volgt in diens baan en zich niet verder dan vijftien miljoen kilometer van onze planeet bevindt. Met andere woorden: 2009 BD achtervolgt ons. Op beelden die de baan van het object simuleren is het rotsblok nauwelijks te onderscheiden van ons eigen thuis.

Opnieuw vuurbollen gezien boven Amerika en Canada

Het lijkt maar heldere meteoren te blijven regenen. Na de spectaculaire verschijning van twee vuurbollen boven Denemarken en Spanje was het deze week de beurt aan de Amerikaanse staten Massachusetts en Rhode Island en de in Canada gelegen provincie Alberta. Dinsdagavond om acht uur waren verschillende inwoners van de laatstgenoemde provincie getuige van een opvallende meteoor die een roodachtige kleur had en de hemel enkele seconden lang verlichtte, voordat het in stukken brak en de grond raakte. De lokale Royal Astronomical Society ontving talloze telefoontjes door het verschijnsel, maar gaf aan dat de ‘vallende ster’ niet zo helder was als die in november boven een deel van Canada explodeerde.

Wetenschappers willen resten Galilei opgraven

Italiaanse en Britse wetenschappers willen de stoffelijke resten van sterrenkundige Galileo Galilei opgraven. Zo willen ze erachter komen of oogproblemen zijn wetenschappelijke werk hebben beïnvloed. Een DNA-test zou ons flink helpen, lieten de wetenschappers tegen het persbureau Reuters weten. ”Als we precies wisten wat er mis was met zijn ogen, zouden we via een computermodel kunnen tonen wat hij in zijn telescoop moet hebben gezien”, aldus Paolo Galluzzi, directeur van Museum voor Geschiedenis en Wetenschap in Florence. Van Galilei (1564-1642) is bekend dat hij in het tweede deel van zijn leven oogproblemen had, zijn laatste twee jaar was hij geheel blind.

Asteroïde-inslag zorgde mogelijk voor kanteling van de maan

Omdat de maan in de tijd dat het één keer rond onze planeet draait er precies even lang over doet om rond diens as te draaien, zien we op een heldere avond slechts één kant van onze natuurlijke satelliet. Een nieuwe analyse van de inslagkraters op het maanoppervlak heeft echter uitgewezen dat we mogelijk de andere kant van onze naaste buur ooit hebben gezien voordat het in botsing kwam met een asteroïde. Dat is de conclusie van Mark Wieczorek en Matthieu Le Feuvre van het Institute of Earth Physics in Parijs, nadat het tweetal de afgelopen tijd onderzoek deed naar de leeftijd en de verspreiding van 46 relatief grote maankraters, welke gevormd zijn na de inslag van puin dat zijn oorsprong vond in de asteroïdegordel van ons zonnestelsel.

Het universum is mogelijk een enorme holografische projectie

Is de ruimte een projectie van de rand van het waarneembare universum? Dat lijkt een ongewone vraag, ware het niet dat wetenschappers serieus rekening houden met dit idee. Een detector in Duitsland die onderzoek doet naar zwaartekrachtgolven heeft namelijk wellicht iets ontdekt dat meer van belang is dan een kromming in de ruimtetijd. Het ruis dat gedetecteerd is tijdens het experiment met de zogeheten GEO600 kan volgens een deeltjesfysicus van het in de Verenigde Staten gelegen onderzoekscentrum Fermilab de kwantumstructuur van de ruimtetijd zelf zijn en dat zou betekenen dat het nabije deel van het universum in feite een holografische projectie is van wat er 13,7 miljard jaar, toen de oerknal plaatsvond, zich afspeelde.

Enorme hoeveelheden puur waterijs op Mars

Uit een internationale studie blijkt dat Planum Boreum, de Noordpoolkap van onze buurplaneet Mars, vrijwel helemaal uit puur waterijs bestaat. Dat is de conclusie na de analyse van radargegevens die de afgelopen tijd verzameld werden door het instrument SHARAD van de ruimtesonde Mars Reconnaissance Orbiter. Volgens onderzoekers uit Frankrijk is 95 procent van het waterijs waar de kap uit bestaat puur. De ijskap op de rode planeet is opgebouwd uit verschillende lagen van ijzige materialen, welke ook gevonden kunnen worden in de enorme kappen in Groenland en Antarctica. Samen zouden ze twee tot drie miljoen kubieke kilometer aan ijs bevatten, wat overeenkomt met honderd keer de volume van de Great Lakes in Noord-Amerika.

Review: 10″ F/5 Dobson van GSO

Deze reflector (Dobson) is prima voor een beginnende amateur en biedt een overgrote catalogus van verschillende objecten die gezien kunnen worden. De Dobson (Newton-reflector op een Dobson montering) heb ik besteld bij Teleskop-Service, gevestigd in Duitsland, voor €445,-. Een goede prijs voor een 10 inch kijker. De levertijd was slechts drie werkdagen en het spul kwam in twee dozen door UPS. Opvallend was dat de grote doos meer woog dan de kleine, compacte doos. Wat ik concludeerde was dat in de grote doos de kijkerbuis moest zitten, en in de kleine doos de spullen om de montering in elkaar te zetten en de verdere accessoires.

Kleinste exoplaneet lijkt mogelijk meer op de aarde dan gedacht

In juni van het afgelopen jaar maakten astronomen bekend dat ze één van de kleinste planeten rond een andere ster dan de zon, een bruine dwergster, hadden gevonden. De exoplaneet, waarvan gedacht wordt dat het een rotsoppervlak heeft, werd gevonden met behulp van microlensing en zou 3,3 keer zo groot zijn als de aarde. Echter suggereert een nieuwe analyse dat de moederster van het object groter is dan werd verondersteld, wat betekent dat MOA-2007-BLG-192-L b – zoals de planeet wordt genoemd – zelf kleiner is. De exoplaneet zou slechts 1,4 zoveel massa hebben als onze wereld en bijna twee keer zo klein zijn. Toekomstige observaties moeten uitwijzen of de berekeningen die men heeft uitgevoerd ook daadwerkelijk kloppen.

Vuurbol boven noord-Nederland gezien (update)

Een oranje vuurbol met een slinger eraan. Dat was volgens de Groningse sterrenkundige Theo Jurriëns zaterdagavond te zien op Terschelling. Jurriëns meent dat de waarnemer getuige was van een vallende ster, een stuk gruis uit de ruimte dat in de dampkring van de aarde is verbrand. Jurriëns, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, ontving rond kwart over acht zes tot acht meldingen van mensen die de meteoor hadden gezien. ”Eerst dacht ik dat er een vliegtuig in brand stond dat naar beneden stortte”, aldus de waarnemer op Terschelling. ”Ik zag het vanuit mijn keukenraam, richting oost boven Ameland.” De sterrenkundige kreeg verder meldingen uit Beilen, Winschoten en Voorhout.

Hubble ziet lot van het zonnestelsel

Op een adembenemende nieuwe opname die is gemaakt door de Hubble Space Telescope is een unieke planetaire nevel te zien die te vinden is in een open sterrenhoop. Zowel het cluster als de nevel zelf, die ook wel NGC 2818 heet, bevinden zich op een afstand van tienduizend lichtjaar in het sterrenbeeld Pyxis, dat alleen vanaf het zuidelijk halfrond zichtbaar is. De spectaculaire structuur bevat de buitenste lagen van een gestorven zonachtige ster, die tijdens de laatste fase van zijn leven een grote hoeveelheid materiaal de interstellaire ruimte in slingerde. De gloeiende gaswolken werden van de ster gescheiden toen het zonder ‘brandstof’ kwam te zitten en de kernreacties in diens kern stopten, een proces dat onze eigen ster ook zal ondergaan.

Venus had mogelijk continenten en oceanen

De planeet die nu ook wel de ‘duivelse’ zusterplaneet van de aarde wordt genoemd, is wellicht ooit bewoonbaar geweest, zo blijkt uit gegevens van de ruimtesonde Galileo die in 1990 verzameld werden en opnieuw onder de loep zijn genomen door onderzoekers. Het vaartuig passeerde Venus toen het op weg was naar gasplaneet Jupiter en zag in infrarood licht tekens van graniet op diens oppervlak. Een internationaal team van wetenschappers, dat onder leiding stond van George Hashimoto van de Universiteit van Okayama in Japan, heeft hoog gelegen gebieden op de planeet ontdekt die minder infrarode straling uitstoten dan lager gelegen delen van het Venusiaanse oppervlak. Men denkt dat dit verschil veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van onder meer graniet, dat water nodig heeft om te ontstaan.

Ontdekking van methaan op Mars vergroot kans op leven

Uit observaties die gedurende zeven jaar tijd zijn uitgevoerd door drie telescopen op het eiland Hawaï blijkt dat er een grote hoeveelheid methaan te vinden is in de atmosfeer van onze buurplaneet Mars. De mogelijkheid bestaat dat het gas uit wordt gestoten door levensvormen die zich in het oppervlak van de rode planeet verscholen houden en een biologisch proces op gang hebben gebracht. Deze organismen, die ook wel ‘methanogenen’ worden genoemd, zijn mogelijk te vinden in het vloeibare water dat zich volgens wetenschappers in de Martiaanse bodem bevindt. Nieuwe waarnemingen moeten uitwijzen of het methaangas ontstaan is door een biologisch of een geologisch proces, zoals een vulkaanuitbarsting.

Nederlanders meten warmtegloed exoplaneet vanaf de grond

Het is astronomen gelukt om met een telescoop vanaf de aarde warmtestraling van twee verschillende exoplaneten waar te nemen. De resultaten worden deze week gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics door twee onafhankelijke onderzoeksgroepen, waarvan één van de Universiteit Leiden. De gemeten straling duidt er op dat op de ‘Leidse planeet’ een temperatuur heerst van meer dan 1700 graden Celsius. Het team van de Sterrewacht Leiden, bestaande uit Ernst de Mooij en Ignas Snellen, heeft met behulp van de William Herschel Telescope op het Canarische Eiland La Palma voor het eerst vanaf de aarde een zogenoemde secundaire eclips waargenomen van de planeet die draait rond de ster TrES-3.

Jacht op ‘planetendoder’ in systeem BD+20 307 begonnen

In september werd bekendgemaakt dat het Chandra X-ray Observatory iets unieks had gevonden bij het binaire sterrensysteem BD+20 307. Het planetenstelsel bleek omringd te zijn door een stofschijf, die ook gevonden wordt bij systemen waar het proces van planeetvorming nog aan de gang is. Echter is het bekend dat het systeem in kwestie enkele miljarden jaren oud is. Een catastrofale botsing tussen twee rotsplaneten zou de ring van puin hebben doen ontstaan. Maar hoe is het mogelijk dat het ‘slachtoffer’ getroffen werd door een ander object? Wetenschapper Ben Zuckerman denkt dat hij een verklaring heeft gevonden; volgens hem is een derde ster verantwoordelijk voor de gebeurtenis.

Onderzoekers waarschuwen voor rampzalige zonnestorm

Een nieuwe studie die is uitgevoerd door onderzoekers van de National Academy of Sciences heeft aangetoond dat uitbarstingen op de zon rampzalige gevolgen kunnen hebben in de toekomst. De voorspelling is deels gebaseerd op een heftige zonnestorm die in 1859 plaatsvond en problemen met elektriciteitkabels in Europa en de Verenigde Staten veroorzaakte. Daardoor woedden er lange tijd grote branden. Volgens wetenschappers kan een dergelijke storm, die mogelijk plaats gaat vinden tijdens het volgende zonnemaximum in 2012, catastrofale verstoringen veroorzaken op sociaal en economisch gebied.

‘Death star’ vormt geen gevaar voor de aarde

In het begin van het afgelopen jaar uitten verschillende wetenschappers hun zorgen over WR 104, een ster van het type Wolf-Rayet die de aarde wel eens in gevaar zou kunnen brengen. Dergelijke sterren staan er om bekend dat ze zeer onstabiel zijn als ze het einde van hun leven naderen en kunnen een krachtige gamma-uitbarsting veroorzaken die fataal is voor relatief nabijgelegen planeten. In feite zijn het hoog energieke gammastralen, welke uitgestoten worden door de polen van een Wolf-Rayet ster die ineenstort. De kans bestond dat de straling van het object het leven op onze planeet ooit zou vernietigen, maar observaties die zijn uitgevoerd met de telescopen van het Keck Observatory hebben uitgesloten dat zoiets gaat gebeuren.

De Melkweg draait sneller en is zwaarder dan gedacht

Onze Melkweg roteert sneller rond zijn as dan gedacht, zo blijkt uit een nieuwe studie. Door die snellere rotatie neemt de massa van ons sterrenstelsel met de helft toe en stijgt de kans op een intergalactische botsing. Een internationaal team van astronomen stelde dankzij zeer precieze metingen met radiotelescopen vast dat onze Melkweg 161.000 km per uur sneller roteert, wat veel meer is dan tot nu toe aangenomen. De snelheid van de rotatie omheen de eigen as bedraagt aldus 965.000 km per uur. De massa van ons sterrenstelsel is daardoor ook 50 procent hoger dan gedacht, zei astrofysicus Mark Reid van het Harvard-Smithsonian Centre for Astrophysics.

Niet alleen maar dood en verderf bij supermassief zwart gat

In het centrum van het melkwegstelsel zijn jonge sterren te vinden, maar niemand weet zeker hoe deze daar terecht zijn gekomen. De kern van het sterrenstelsel waar wij in leven staat onder de invloed van een supermassief zwart gat dat ruim vier miljoen keer zo zwaar is als de zon en moleculaire gaswolken uit elkaar trekt, waardoor de vorming van sterren tegen wordt gehouden. Ook is het vrijwel uitgesloten dat de objecten op een andere plek zijn geboren en later naar het kern van ons stelsel zijn ‘verhuisd’. Onderzoekers zijn echter op twee protosterren die zich slechts enkele lichtjaren van het galactische centrum bevinden gestuit en dus lijkt men eindelijk een verklaring voor de aanwezigheid van de sterren gevonden te hebben.

Dode sterren worden omringd door asteroïden

Nieuwe observaties aan asteroïden rond oude, dode sterren die ook wel witte dwergen worden genoemd geven een stimulans aan het idee dat de aarde en andere uit rots bestaande planeten in ons zonnestelsel verre van alleen zijn in het universum. Men heeft met de Spitzer Space Telescope namelijk zes van zulke witte dwergsterren gevonden die omgeven blijken te worden door een ring van puin dat ontstaan is door asteroïden. Volgens onderzoekers toont het licht dat afkomstig is van de stelsels aan dat de stofschijven bestaan uit dezelfde materialen als waaruit de meeste rotsachtige hemellichamen in ons eigen planetenstelsel opgebouwd zijn.

Rusland wil aards leven sturen naar Marsmaan Phobos

Het lijkt erop dat Rusland definitief van plan is om dit jaar een robotmissie richting onze buurplaneet Mars te lanceren die bekend staat onder de naam Phobos-Grunt, welke in oktober van dit jaar van start zou moeten gaan. Als men op schema blijft lopen zal in augustus 2010 bij de rode planeet een ruimtesonde arriveren, die vergezeld zal worden door de Chinese satelliet Yinghou-1. Deze zal zich bezig gaan houden met de vroegere aanwezigheid van water op het Martiaanse oppervlak. Phobos-Grunt zal ook in een baan rond Mars gebracht worden, maar men is ook van plan om het te laten landen op één van de twee manen van de planeet: Phobos.

Nieuwjaarsmozaïek toont Saturnus in ongekend detail

De ruimtesonde Cassini heeft precies vier jaar nadat het in een baan rond Saturnus werd gebracht, op 23 juli van het vorige jaar, dertig foto’s geschoten van de ringenplaneet die enkele dagen geleden samen als een gedetailleerd mozaïek zijn verschenen. Op de opnamen, welke werden gemaakt toen het vaartuig zich op ongeveer 1,1 miljoen kilometer van de gasreus bevond, zijn verschillende manen te zien: Titan, Enceladus, Mimas, Epimetheus en Pandora. In het wolkendek van de planeet zijn talloze details te zien en ook diens ringen, die een schaduw werpen op Saturnus, zijn in ongekend detail vastgelegd. Klik op de bovenstaande afbeelding voor een grotere versie.

Mysterieus object houdt astronomen bezig

Wetenschappers tasten nog steeds in het duister wat betreft de vondst van een mysterieuze lichtflits in het universum die bijna twee jaar geleden voor het eerst werd geobserveerd door de Hubble Space Telescope. Het object dat de flits lang geleden veroorzaakte zou deel uitmaken van een geheel nieuwe klasse die bestaat uit nog niet eerder waargenomen stellaire fenomenen, zo vermoeden onderzoekers. Het licht van de explosie werd op 26 februari 2006 opgevangen door de ruimtetelescoop, waar men al vaker op explosies of overblijfselen daarvan mee is gestuit. Maar SCP 06F6, zoals het object wordt genoemd, was wel een heel bijzonder exemplaar.

Het nieuws is terug

Vorige week besloten we om, wegens meerdere redenen, AstroVersum voortaan als forum te laten fungeren. Hoewel we dit wel aan hadden zien komen, zijn we geschrokken doordat de bezoekersaantallen in enkele dagen sterk daalden. Mede daardoor en omdat we het nog altijd leuk vinden om jullie op de hoogte te brengen van het laatste nieuws uit de ruimte, is de ‘oude’ site weer terug. Het forum is bewaard gebleven, maar omdat we nu van een ander systeem gebruik maken kan deze nog niet online gezet worden. Excuses voor de verwarring, maar AstroVersum is in ieder geval terug van weggeweest!