Doorzoek mei 2009

Beschermende magnetosfeer doet deel van de atmosfeer verdwijnen

Het gebied in de ruimte dat het magnetische veld van de aarde bevat, dat bekend staat als de magnetosfeer, beschermt ons tegen elektrisch geladen deeltjes die uitgestoten worden door onze ster en in een stroom een reis maken langs verschillende objecten in het zonnestelsel. Door een soort van barrière te vormen tegen deze zogeheten zonnewind kunnen dergelijke deeltjes genoeg van hun energie overdragen aan gasmoleculen in de dampkring van onze planeet, om er zo voor te zorgen dat deze kunnen ontsnappen aan de aantrekkingskracht van de wereld waarop wij leven. De magnetosfeer zou dus niet alleen als een beschermend schild van de atmosfeer dienen, maar ook een deel van de lucht op aarde ‘stelen’, zo blijkt uit een nieuwe studie.

Uitgebreid onderzocht zwart gat ‘verorbert’ twee aardes aan materie per uur

Met behulp van gegevens die zijn verzameld door het Europese observatorium XMM-Newton is men dichter dan ooit bij een supermassief zwart gat, dat in de kern van een verafgelegen actief sterrenstelsel ligt, weten te komen. Het stelsel, dat 1H0707-495 wordt genoemd, werd bestudeerd tijdens vier sessies die ieder twee dagen in beslag namen en in januari van het afgelopen jaar van start gingen. Eerder werd verondersteld dat het zwarte gat gedeeltelijk verscholen lag achter tussenkomende wolken van gas en stof, maar dit bleek niet het geval te zijn. Het gebied rondom het object kon namelijk beter in kaart gebracht worden dan waar astronomen tot op de dag van vandaag in staat toe waren.

Spookachtig object verschijnt na explosie van zwart gat

Het observatorium Chandra, dat ontworpen is om röntgenstraling van objecten in het universum op te vangen, heeft een kosmisch ‘spook’ gevonden bij een verafgelegen supermassief zwart gat. Het is de eerste keer dat men een dergelijke hoogenergetische verschijning in beeld heeft gebracht en de veronderstelling bestaat dat het object het bewijs is van een immense uitbarsting die veroorzaakt is door een zwart gat. De vondst verschaft astronomen de mogelijkheid om meer te weten te komen over fenomenen die dateren uit de periode waarin het universum nog betrekkelijk jong was. Het röntgenspook, dat zo genoemd wordt omdat een grote hoeveelheid röntgenstraling waarschijnlijk het enige overblijfsel van de explosie is, verscheen op één van de meest gedetailleerde röntgenopnamen die de missie tot nu toe heeft opgeleverd.

Gasplaneet ontdekt bij één van de kleinste bekende sterren

Een team van twee onderzoekers heeft een planeet die veel overeenkomsten met ‘onze’ Jupiter vertoont gevonden bij één van de kleinste sterren waar men tot op de dag van vandaag is gestuit, wat suggereert dat dergelijke werelden mogelijk vaker gevormd worden dan voorheen werd gedacht. De vondst werd gedaan met behulp van een techniek die nog niet eerder een rol van betekenis heeft gespeeld in de zoektocht naar soortgelijke objecten buiten ons zonnestelsel, genaamd astrometrie. Gedurende een tijdsbestek van twaalf jaar werd een dertigtal sterren uitgebreid onder de loep genomen vanuit een observatorium in San Diego en wist men bewijs te vinden voor de aanwezigheid van een gasplaneet bij de onderzochte ster, die VB 10 wordt genoemd en zich op een afstand van twintig lichtjaar in het sterrenbeeld Arend (Aquila) bevindt.

Nederlands instrument HIFI voor het eerst op de proef gesteld

De eerste tests met het ruimte-instrument HIFI zijn goed verlopen. Volgens HIFI-projectleider Peter Roelfsema van het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON functioneert HIFI, die na de succesvolle lancering aan boord van de ruimtetelescoop Herschel eerder deze maand nu op een miljoen kilometer van de aarde is, naar behoren. “We hadden het instrument voor de lancering natuurlijk al aan een serie stevige tests onderworpen, maar het blijft spannend om te zien of wat op aarde goed functioneerde, het in de ruimte ook doet.”

Supernova in explosief sterrenstelsel houdt zich niet lang schuil

Radioastronomen, onder wie professor Heino Falcke van de Radboud Universiteit Nijmegen en ASTRON, hebben een nieuwe supernova ontdekt die onzichtbaar is voor andere instrumenten door de enorme stofwolken die de ontploffende ster omringen. De ontploffing – waardoor een zwart gat of een neutronenster ontstond – was zo dicht bij ons melkwegstelsel dat hij anders zelfs met een amateurkijker te zien zou zijn geweest. De ontdekking is deze week gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics. De supernova is waargenomen in het sterrenstelsel M82. Het sterrenstelsel M82 staat op twaalf miljoen lichtjaar van de aarde, in de richting van de Grote Beer. Het is een zogeheten onregelmatig sterrenstelsel.

Schijngestalten van hete exoplaneet ontwaard

Leidse sterrenkundigen laten voor het eerst zien dat een planeet rondom een andere ster dan de zon net zulke schijngestalten vertoont als onze maan. De exoplaneet, CoRoT-1b, staat op zo’n 1600 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Eenhoorn, en is ontdekt door de Frans/Europese CoRoT-satelliet. De resultaten van de Leidse onderzoekers worden morgen gepubliceerd in het tijdschrift Nature. Uit de waarnemingen van CoRoT maken de astronomen op dat de nachtzijde van de planeet compleet donker is, terwijl de dagzijde sterk wordt opgewarmd door de ster, tot waarschijnlijk zo’n 2000 graden Celsius.

Methode ontwikkeld om buitenaardse oceanen op te sporen

Tot op de dag van vandaag heeft men meer dan driehonderd planeten buiten ons zonnestelsel gevonden. In de meeste gevallen ging het om objecten die veel overeenkomsten vertonen met gasreus Jupiter en te warm of te koud zijn om leven zoals wij het kennen te herbergen. Ergens in de nabije toekomst zullen astronomen echter naar alle waarschijnlijkheid stuiten op een wereld die in dat opzicht wél interessant is – een planeet met een vast oppervlak die op de juiste afstand van diens moederster draait om vloeibaar water te bevatten en daarmee een essentieel ingrediënt heeft van het ‘recept’ voor leven. In eerste instantie zal zo’n object slechts als een lichtpuntje te zien zijn. Maar hoe kunnen we erachter komen of er daadwerkelijk vloeibaar water te vinden is op een planeet? Indien het een grote hoeveelheid water en dus ook oceanen bevat zitten we goed, zo luidt de conclusie van onderzoekers die een methode hebben ontwikkeld om buitenaardse oceanen te detecteren.

Bewijs voor leven op Mars mogelijk vernietigd door landers

In 1976 vervloog de hoop van vele mensen op de vondst van levensvormen op onze buurplaneet Mars toen de twee Viking-landers er niet in slaagden om organische verbindingen, de complexe, koolstofbevattende moleculen die de kern vormen van het leven zoals wij het kennen, te detecteren. Niet alleen was de teleurstelling groot, maar ook zorgde de verkregen gegevens voor een raadsel. Indien er nooit leven op de rode planeet voorgekomen zou zijn, moesten er namelijk toch organische moleculen te vinden zijn op diens oppervlak, aangezien deze normaal gesproken verspreid worden bij de inslag van kometen en asteroïden. Naar aanleiding van deze constatering rijst nu de vraag of het bewijs voor leven niet is vernietigd door de landers.

Marskrater Victoria had waarschijnlijk een waterig verleden

Eén van de twee NASA rovers heeft een meeslepende saga van milieuveranderingen ontdekt in een krater op Mars. Het gaat hier waarschijnlijk om een periode van enkele miljarden jaren. Het Marswagentje Opportunity mocht zichzelf de grootste, waarschijnlijk enige, inwoner van de Victoriakrater noemen gedurende een periode van twee jaar (september 2006 tot augustus 2008). Verkregen beelden en waarnemingen zouden er op wijzen dat de rover verschillende malen de effecten van water en wind zou hebben waargenomen. De gegevens tonen aan dat er miljarden jaren geleden waterstromen waren en deze gedurende lange tijd aanwezig waren. Waarschijnlijk verdween de ‘laatste druppel’ slechts enkele miljoenen jaren geleden.

Niet-radiale trillingen in het inwendige van rode reuzen gedetecteerd

Astronomen hebben voor het eerst niet-radiale trillingen met een vrij lange levensduur waargenomen in rode reuzen. Ze deden dit met behulp van ultraprecieze metingen van de helderheidsvariaties in deze sterren. Het resultaat, dat deze week in Nature is gepubliceerd, opent de weg naar onderzoek aan de inwendige structuur van rode reuzen. Een Europees team van astronomen, onder wie de Nederlandse sterrenkundige Saskia Hekker (Universiteit van Birmingham / KU Leuven / Koninklijke Sterrenwacht België), heeft de helderheid van rode reuzen gedurende vijf maanden onafgebroken gemeten met de CoRoT-satelliet.

Update: Landing ruimteveer Atlantis uitgesteld naar zaterdag

“Ik ben op dit moment videocamera’s bij het raam van de commandant en op het vliegdek aan het zetten om de landing vast te leggen,” schreef astronaut Mike Massimino vanuit een baan om de aarde gisteren op de populaire website Twitter. Hij en zijn zes collega’s, die in de afgelopen anderhalve week onderhoud pleegden aan de ruimtetelescoop Hubble, moeten vandaag om 16.01 uur onze tijd zien te landen in Florida na een enerverende missie. Verschillende instrumenten werden vervangen of gerepareerd en het vaartuig kan nu als het goed is nog circa vijf jaar waarnemingen blijven verrichten.

Gesubsidieerde supercomputer moet gegevens Lofar gaan verwerken

Groningse astronomen hebben een subisidie gekregen van 560.000 euro voor de aanschaf en exploitatie van een supercomputer, gebaseerd op grafische kaarten, die wordt ingezet bij de dataverwerking van de nieuwe radiotelescoop Lofar. Het geld is afkomstig van NWO, de Stichting Nationale Computerfaciliteiten NCF, en de Rijksuniversiteit Groningen. Met behulp van de nieuwe technologie, gebaseerd op Graphics Processing Units (GPU’s) die oorspronkelijk zijn ontwikkeld voor de spelcomputerindustrie, kan één van de krachtigste supercomputers ter wereld worden ontwikkeld met een rekenkracht van 100+ Tflops (1014 operaties per seconde). De kosten bedragen slechts een fractie van die van een traditionele supercomputer met vergelijkbare rekenkracht.

Ontbrekend puzzelstuk in geboorte snelst draaiende sterren gevonden

Met een internationaal team sterrenkundigen hebben Jason Hessels en Joeri van Leeuwen een uniek dubbelstersysteem ontdekt dat het ‘ontbrekende puzzelstuk’ is in de geboorte van de snelst draaiende sterren in ons heelal: milliseconde pulsars. Ze publiceren dit vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Pulsars zijn extreem compacte neutronensterren, die overblijven nadat zware sterren aan het eind van hun leven zijn ontploft in een supernova. Hun sterke magneetvelden vormen bundels radiostraling die als een vuurtoren rondzwiepen. Bij hun geboorte roteren pulsars enkele tientallen malen per seconde, daarna vertragen ze.

Voorloper van planetenstelsel ontwaard in dubbelstersysteem

Sterrenkundigen van de Universiteit van het in Duitsland gelegen stadsdistrict Jena zijn gestuit op een schijf van gas en stof rond een relatief jonge ster die aan de zuidelijke hemel te zien is. Het is pas de vierde keer dat men een voorloper van een stelsel waarin op een gegeven moment planeten geboren kunnen worden, zo wordt vermoed, vanaf het aardoppervlak heeft geobserveerd. Het planetenstelsel-in-wording bevindt zich op een afstand van vierhonderd lichtjaar van onze planeet in een systeem dat bestaat uit een heldere en een vrij zwakke ster en te vinden is in het sterrenbeeld Zuiderkroon (Corona Australis). Uit verdere waarnemingen aan de ring van materiaal moet blijken of de rotsblokken waaruit de schijf bestaat daadwerkelijk grote objecten kunnen gaan vormen in de verre toekomst.

Astronauten laten telescoop Hubble los na succesvolle reparatiemissie

De onderhoudsmissie naar de ruimtetelescoop Hubble heeft men met succes weten te voltooien. Het vaartuig werd vandaag voor de laatste keer aangeraakt door menselijke handen tijdens de vijfde ruimtewandeling die op het programma stond. De astronauten Andrew Feustel en John Grunsfeld deden er maarliefst zeven uur en twee minuten over om de laatste reparaties aan de ruimtetelescoop te verrichten voordat het losgekoppeld zou worden. In dat tijdsbestek werden nieuwe accu’s en sensoren geïnstalleerd en werd er ook nieuw isolatiemateriaal aangebracht.

Onderzoek naar onbekende objecten bij ruimtetelescopen duurt voort

De op donderdag 14 mei jongstleden gelanceerde ruimtetelescopen Herschel en Planck worden vergezeld door twee mysterieuze objecten waarvan men niet weet wat het zijn, zo blijkt waarnemingen die werden gedaan vanuit verschillende observatoria op het aardoppervlak. De twee vaartuigen zouden in gezelschap van de zogeheten Sylda 5-structuur, welke ervoor zorgde dat de telescopen tijdens de lancering op hun plaats bleven, en een rakettrap van de Ariane 5-raket die hen in de ruimte bracht op weg moeten zijn naar de baan van waaruit zij observaties zullen gaan doen, maar opnamen die gemaakt zijn vanuit verschillende landen laten zien dat er een zestal objecten van onze planeet af beweegt.

Onderhoudsmissie ruimtetelescoop Hubble vordert gestaag

De reparatie aan de ruimtetelescoop Hubble lijkt zonder al te veel problemen te verlopen. Gisteren voltooiden astronauten John Grunsfeld en Andrew Feustel de derde ruimtewandeling die in de elf dagen durende missie plaatsvindt met het openen en installeren van nieuwe elektronica op één van de belangrijkste instrumenten van het observatorium, de zogeheten Advanced Camera for Surveys. Het instrument, dat in feite bestaat uit drie verschillende camera’s, was tot voor kort één van de meest gebruikte apparaten van de telescoop, maar elektrische problemen in 2006 en 2007 zorgden ervoor dat slechts één camera bleef werken, degene die gevoelig is voor ultraviolet licht.

‘Ruimtetelescopen klaar voor het ontdekken van ademend buitenaards leven’

Tekenen van leven vinden op planeten buiten ons zonnestelsel zou sneller kunnen gebeuren dan eerder werd aangenomen. Experimenten en berekeningen, die gepresenteerd werden tijdens een astronomische bijeenkomst vorige week, tonen aan hoe de nieuwe generatie van ruimtetelescopen in staat zal zijn tot het ontdekken van biosignaturen in het licht van planeten in hun baan om hun moederster. Biosignaturen zijn fysiche en/of chemische aanwijzingen dat de basisvoorwaarden voor leven vervult kunnen zijn op een bepaalde planeet. Eventuele aanwijzingen van leven op deze exoplaneten zullen moeten komen uit het kleine beetje licht dat weerkaatst op de atmosfeer van deze planeet.

Bestaat alles in het universum uit mini zwarte gaten?

In 1971 suggereerde fysicus Stephen Hawking dat er sprake zou kunnen zijn van het feit dat miljoenen zwarte gaten zich om ons heen bevinden, die gecreëerd werden door de Big Bang. Het geweld van de snelle expansie na het ontstaan van het heelal zou de allereerste materie zo samengeperst kunnen hebben dat deze minuscule zwarte gaten zich vormden. Twee onderzoekers in Californië gaan nog verder: zij beweren dat deze zwarte gaten de allerkleinste bouwstenen van materie zouden zijn en zij de structuur van het heelal vormen. Zwarte gaten zijn momenteel gekend als regio’s in de ruimte waar de zwaartekracht zo sterk is dat zelfs licht niet kan ontsnappen. Observationeel is er geen bewijs van dergelijke miniscule zwarte gaten, maar theoretisch zijn deze zeker en vast mogelijk.

Buitenaards leven is waarschijnlijk (nog) niet intelligent

De zoektocht naar intelligent leven en signalen van verre beschavingen is wellicht verloren moeite, aldus wetenschappers aan de Universiteit van Harvard. De overheersende mening van astronomen op een symposium over de toekomst van het menselijk leven in het heelal lijkt te zijn dat als er ander leven is, dit leven waarschijnlijk niet met het blote oog zichtbaar zou zijn laat staan in staat zou zijn om te spreken en te communiceren. Wetenschappers en geschiedkundigen zijn tot het besluit gekomen dat het intelligente leven op aarde, de mens, ontstaan is door vele en tevens onwaarschijnlijke toevalligheden en voorvallen. Radio-astronoom Gerrit Verschuur is van mening dat als er al ergens leven te vinden zal zijn, het zeer onwaarschijnlijk zou zijn dat deze in staat zou zijn te communiceren met elkaar of met andere beschavingen.

Chinees ruimteschroot komt akelig dichtbij shuttle en ruimtetelescoop

Een deel van het puin dat ontstond bij de vernietiging van een weersatelliet die in een baan rond de aarde draaide en twee jaar geleden werd geraakt door een Chinese raket, heeft de shuttle Atlantis en de aan het vaartuig gekoppelde ruimtetelescoop Hubble gisteren op een relatief kleine afstand gepasseerd. Het ruimteschroot bevond zich zo’n honderdvijftig meter onder en ongeveer vier kilometer buiten de baan waar men op dit moment in ‘vliegt’ en had een grootte van ongeveer tien centimeter. Enkele uren voordat het brokstuk de ruimtevaartuigen om 23.28 uur onze tijd zou passeren, was men al op de hoogte van de nadering.

Spitzer ziet jonge ster komeetkristallen ‘bakken’

Men heeft zich al lange tijd afgevraagd op welke manier kleine silicaatkristallen, welke extreem hoge temperaturen nodig hebben om te kunnen ontstaan, terecht zijn gekomen in bevroren kometen die in de ijskoude buitenste regionen van ons zonnestelsel hun oorsprong vinden. De kristallen zouden begonnen zijn als niet-gekristalliseerde deeltjes van silicaat, die deel uitmaakten van het mengsel van gas en stof waaruit het planetenstelsel waar wij ons in bevinden werd geboren. Een team van sterrenkundigen denkt nu een antwoord te hebben gevonden op de vragen waar en hoe deze kristallen ooit zijn gevormd met behulp van observaties die zijn uitgevoerd door de Spitzer Space Telescope aan een pasgeboren zonachtige ster.

Kosmische tijdmachines klaar voor lancering van morgen

In Frans-Guyana, een overzees departement van Frankrijk aan de noordkust van Zuid-Amerika, staat een Ariane 5-raket klaar voor de lancering van de twee ruimtetelescopen Herschel en Planck, die morgenmiddag om 15.12 uur onze tijd moeten beginnen aan hun reis naar de ruimte. Van de twee missies zijn de Nederlandse ogen vooral gericht op Herschel. Deze telescoop bevat drie instrumenten, waarvan één werd gebouwd onder leiding van het Nederlandse ruimteonderzoeksinstituut SRON: het Heterodyne Instrument for the Far Infrared (HIFI).

Robotarm shuttle Atlantis grijpt ruimtetelescoop Hubble

Eén van de belangrijkste delen van de onderhoudsmissie naar de Hubble Space Telescope is met succes volbracht. Vanavond om 19.14 uur Nederlandse tijd brachten de bemanningsleden van het ruimteveer Atlantis de telescoop en de robotarm van het gevaarte in verbinding met elkaar en koppelde deze aan het zogeheten Flight Support System, dat de reparatie die de komende dagen plaats gaat vinden moet vergemakkelijken. In totaal zal de bemanning van missie STS-125 vijf ruimtewandelingen uitvoeren om de instrumenten van de Hubble, die in maart 2002 voor het laatst werd bezocht, op te knappen.

‘Huidige zonnecyclus is zwakste sinds 1928’

De nieuwe cyclus waar de zon zich op dit moment in bevindt, die naar alle waarschijnlijkheid in december van het afgelopen jaar van start is gegaan, wordt de zwakste zonnecyclus sinds 1928. Dat is de bijna unanieme voorspelling van een team van internationale vakkundigen, waarvan sommigen denken dat onze ster de komende tijd juist actiever zal zijn dan normaal het geval is. Maar zelfs in een minder actieve periode kan de zon nog steeds verantwoordelijk zijn voor magnetische stormen die elektriciteitsnetwerken en satellieten in de moeilijkheden zouden kunnen brengen.

Marsrover Spirit in gevaar gebracht door zachte grond

Het vijftal nog functionerende wielen van rover Spirit, die inmiddels al meer dan vijf jaar onderzoek verricht op onze buurplaneet Mars, zijn meerdere keren geslipt in een stuk zachte grond tijdens recente pogingen om het karretje weer te laten rijden. Hierdoor zijn de banden van de rover op dit moment voor de helft in de Martiaanse bodem gezakt en kan Spirit geen kant op. Het team van ingenieurs en wetenschappers dat zich bezighoudt met diens missie hebben de pogingen om het voertuig in beweging te brengen gestaakt en zijn nu van plan om de grond onder de rover te bestuderen en diens positie te simuleren met een testvoertuig.

Space Shuttle Atlantis klaar voor lancering van vanavond

Als het goed is vertrekt Space Shuttle Atlantis vanavond met diens zevenkoppige bemanning naar de ruimtetelescoop Hubble, die voor de vijfde keer in de negentien jaar dat het gevaarte in een baan rond onze planeet draait om objecten in het universum vast te leggen een onderhoudsbeurt zal krijgen. Tijdens vijf verschillende ruimtewandelingen zal men twee gloednieuwe instrumenten installeren, een tweetal defecte apparaten repareren en enkele andere belangrijke onderdelen vervangen, waaronder een nieuwe camera. De missie, die vandaag om 20.01 Nederlandse tijd van start moet gaan, zorgt ervoor dat de Hubble waarschijnlijk tot 2014 zijn werk kan blijven verrichten. De reparatie wordt vastgelegd in driedimensionale beelden, welke naar verwachting over een jaar in première zullen gaan.

Pensionerende camera Hubble ziet reusachtig ‘oog’ in de ruimte

Op maandag 4 mei jongstleden heeft één van de legendarische camera’s van de Hubble Space Telescope de planetaire nevel Kohoutek 4-55, die zich op een afstand van 4600 lichtjaar van onze planeet bevindt in het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus), vast weten te leggen op de gevoelige plaat. Het is de één na laatste opname die de Wide Field Planetary Camera 2, zoals het instrument wordt genoemd, heeft gemaakt voordat het vervangen wordt tijdens een onderhoudsmissie die waarschijnlijk vanavond van start zal gaan.

‘Astro-comb’ zal de zoektocht naar aardachtige planeten een handje helpen

Terwijl de zoektocht naar aardachtige planeten nog steeds aan de gang is, is ook lasertechnologie een doordachte en haalbare mogelijkheid. Volgens onderzoekers van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics kan de ‘astro-comb’ minieme lichtsterktevarriaties veroorzaakt door een planeet immens snel weer te geven. De astro-comb is een nieuw meetintrument in de observationele sterrenkunde, waarvan gedacht wordt dat he prestaties van bestaande spectografen met bijna honderd maal kan verbeteren. De eerste astro-comb zal eind 2009 geïnstalleerd worden op de Canarische eilanden.

Deel Russische stuwraket neergestort op huis

Een deel van een stuwraket van Russische makelij die de taak had om het ruimtevaartuig Progress op weg naar het internationale ruimtestation ISS te brengen is neergestort op het dak van een huis met twee verdiepingen in de in het zuiden van Siberië gelegen deelrepubliek Altaj. Het ruimteafval kwam afgelopen donderdagnacht terecht in het plaatsje Baranovka en zorgde ervoor dat er twee felle knallen te horen waren. Reddingswerkers en brandweermannen vonden even later een stuk metaal dat iets meer dan een meter groot was.

Nucleaire brandstof voor ruimtesondes is bijna op

Het feit dat er in de afgelopen jaren schitterende opnamen op het aardoppervlak zijn ontvangen van objecten in de buitenste regionen van ons zonnestelsel hebben we te danken aan het overschot aan nucleaire isotopen dat afstamt uit de Koude Oorlog en ruimtesondes zoals Galileo en Cassini van energie voorziet. Nu deze voorraad gestaag slinkt, zal het niet meer lang moeten duren voordat men met een geschikt alternatief voor de dag komt, zeker nu blijkt dat het laatste deel van dit type brandstof naar verwachting in 2018 verbruikt zal worden. Dat is de alarmerende conclusie van het Amerikaanse National Research Council, welke onderzoek heeft gedaan naar het probleem.

Interview met de ruimtetelescoop Spitzer

De Spitzer Space Telescope van de ruimtevaartorganisatie NASA staat op het punt om de laatste druppel van het vloeibare helium dat diens instrumenten in de afgelopen jaren heeft gekoeld te verbruiken. Vanaf volgende week dinsdag zullen de infrarode detectors die de ruimtetelescoop aan boord heeft niet meer gekoeld worden door de vloeistof en kan het vaartuig geen observaties meer verrichten op de laagste temperatuur die mogelijk is, het absolute nulpunt. Spitzer, welke op een afstand van ruim honderd kilometer van onze planeet rond de zon draait, zal slechts een klein beetje opwarmen – diens instrumenten zullen naar schatting zo’n 29 graden Celsius warmer worden. Dat betekent dat ze nog steeds kouder zijn dan een blok ijs en wat nog belangrijker is, is dat de detectors van de telescoop nog koud genoeg zullen zijn om de komende twee jaar waarnemingen te blijven verrichten. Een interview met Spitzer.

Europa’s ruimtetelescoop Herschel volgetankt voor lancering op 14 mei

De grote tank van ruimtetelescoop Herschel is op de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana bijna tot de nok toe gevuld. Niet met brandstof, maar met supervloeibaar helium. Het helium moet de door het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON ontwikkelde ruimtecamera HIFI de komende vier jaar koelen tot net boven het absolute nulpunt (-273 ºC). Herschel is inmiddels gemonteerd boven op de Ariane 5-raket die hem op 14 mei samen met reisgezel Planck de ruimte in moet brengen. HIFI vormt samen met nog een Brits en een Duits ruimte-instrument de delicate wetenschappelijke lading van Herschel, de ruimtetelescoop van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

De camera gaat kijken naar het ontstaan van sterren en planeten en met name naar moleculen die daarbij een rol spelen. Dat kan doordat HIFI de infraroodstraling die deze objecten uitzenden heel precies kan analyseren en zo de moleculen kan herkennen. Omdat alles dat een beetje warm is zelf ook infraroodstraling uitzendt, moet HIFI dus zo koud mogelijk gemaakt worden. En hoe meer helium Herschel mee de ruimte in neemt, des te langer kan HIFI zijn werk doen. Maar in de tropische omstandigheden van Frans-Guyana verdampt het helium ook weer sneller. De vulslang blijft dus aangekoppeld tot zo kort mogelijk voor lancering.

De eerste waarnemingen doet HIFI al als Herschel nog onderweg is naar zijn eindbestemming, een punt op anderhalf miljoen kilometer van de aarde, vier keer zo ver weg als de maan. Als het instrument in de ruimte helemaal geacclimatiseerd en afgesteld is, kan het echte wetenschappelijke werk beginnen.

Onbekend object bestookt de aarde met kosmische straling

Gegevens die afkomstig zijn van verschillende observatoria op het aardoppervlak en in de ruimte duiden op de aanwezigheid van een nabijgelegen object dat kosmische straling onze richting op stuurt. Onderzoekers die zich bezighouden met missies van de Fermi Space Telescope denken dat een onbekende pulsar die zich op een relatief kleine afstand van ons bevindt mogelijk de oorzaak is en elektronen en positronen naar de aarde uitstoot. Een andere, eigenaardigere verklaring is dat de deeltjes hun oorsprong hebben gevonden tijdens de annihilatie van donkere materie, dat plaatsvindt wanneer deze geheimzinnige materie samenklontert.

Mogelijk zwerven er zwarte gaten door de Melkweg heen

Het klinkt als de plot van een sci-fi film: immens grote zwarte gaten zwerven met een hoge snelheid doorheen ons melkwegstelsel en slikken alles dat ook maar wat te dichtbij komt op. In feite wijzen de nieuwe berekeningen die zijn gedaan door Ryan O’Leary en Avi Loeb erop dat wellicht honderden massieve zwarte gaten, overblijfselen van het vroege heelal, rondzwerven in ons sterrenstelsel. Voordat er paniek ontstaat: de aarde is veilig, want het dichtstbijzijnde zwart gat bevindt zich op enkele duizenden lichtjaren afstand.

Kosmisch vuurwerk in dwergstelsels houdt langer aan dan gedacht

Gegevens die zijn verzameld met de Hubble Space Telescope hebben aangetoond dat plotselinge uitbarstingen van stervorming in kleine dwergstelsels ruim honderd keer zo lang duren als men tot nu toe veronderstelde. Deze lange duur zou invloed kunnen hebben op het denkbeeld over hoe dergelijke sterrenstelsels van tijd tot tijd veranderen en schijnt licht op de evolutie van soortgelijke objecten. De conclusie is gebaseerd op een studie naar een drietal dwergstelsels – NGC 4163, IC 4662, NGC 4068 – dat zich op zo’n acht tot veertien miljoen lichtjaar van onze planeet bevindt. Het trio maakt deel uit van observaties die in het teken staan van stervorming in achttien relatief nabijgelegen stelsels die onderling veel overeenkomsten vertonen.