Doorzoek juni 2009

Geboorte melkwegstelsel bijna perfect gesimuleerd

Net als een trotse vader die een foto laat zien van zijn pasgeboren kind heeft kosmoloog Ben Moore van de Universiteit van Zurich in Zwitserland een opname getoond van een sterrenstelsel dat volgens hem veel lijkt op het melkwegstelsel na diens geboorte. Het model dat hij en enkele collega’s op hebben gesteld van hoe ons stelsel er in het verre verleden ongeveer uit zag werd gecreëerd met behulp van een supercomputer en is de meest gedetailleerde simulatie ooit van een sterrenstelsel ‘in aanbouw’. Het team van onderzoekers maakte gebruik van alle ruwe ingrediënten en gedetailleerde interacties die normaal gesproken essentieel zijn voor de vorming van stelsels.

Deel 3: stel je kennis over de ruimte op de proef en raad het object

Het weekend is aangebroken en dus is het weer tijd voor deze wekelijkse rubriek, waarin jouw visuele kennis over de objecten die in de ruimte te vinden zijn getest. Geef in een reactie aan welk hemellichaam in ons zonnestelsel op de bovenstaande afbeelding te zien is en scoor bonuspunten door de ruimtesonde die verantwoordelijk is voor de opname te noemen. Om het leuk te houden voor de rest verzoeken wij je om geen uitgebreide beschrijvingen en links te plaatsen. Over enkele dagen wordt het antwoord hier vermeld. Veel succes!

Exotisch leven op maan Titan mogelijk volgens onderzoekers

Vanwege het feit dat er geen vloeibaar water te vinden is op het oppervlak van Titan is de grootste maan van ringenplaneet Saturnus geen geschikte kandidaat voor de huisvesting van aardachtig leven. Maar één van de meest veelbelovende kenmerken van het object is de aanwezigheid van meren die gevuld zijn met vloeibare koolwaterstoffen, oftewel moleculen die bestaan uit koolstof en waterstof, zoals methaan en ethaan. Titan is daarmee de enige wereld in ons zonnestelsel die naast onze planeet vloeistoffen op diens oppervlak heeft. Uit een nieuwe studie is nu naar voren gekomen dat in de meren op de maan, afhangend van hun algemene samenstelling en volume, een chemisch proces plaats kan vinden dat kan leiden tot het ontstaan van levensvormen.

Houdt water zich dan toch schuil onder het oppervlak van planeet Mars?

Recent ontdekte geologische kenmerken op onze buurplaneet Mars wekken de suggestie dat er ooit vloeibaar water heeft gestroomd op diens oppervlak. Verondersteld wordt dat het kleine restant hiervan vandaag de dag te vinden is in diens poolkappen, maar volgens een team van onderzoekers moet niet uitgesloten worden dat de Martiaanse bodem een aanzienlijke hoeveelheid grondwater bevat, ondanks het feit dat gegevens die zijn verzameld door de ruimtesonde Mars Express anders doen vermoeden. De satelliet nam eerder een kijkje onder het oppervlak van de rode planeet met behulp van diens radar, maar vond in verschillende gebieden tot op negen meter diepte geen tekens van water.

Exploderende sterren bestoken ons inderdaad met kosmische straling

Utrechtse astronomen hebben voor het eerst metingen verricht die direct laten zien dat supernovaresten uitstekende deeltjesversnellers zijn. Elke dag bombarderen talloze deeltjes uit de ruimte onze aardatmosfeer. Deze deeltjes zijn klein, bestaan voornamelijk uit protonen, bewegen met bijna de lichtsnelheid en hebben zeer hoge energieën: hoger nog dan de deeltjesversneller in Genève kan bereiken. Al eerder was aangetoond dat de overblijfselen van supernova’s kosmische deeltjes in de Melkweg tot enorm hoge energieën kunnen versnellen. De Utrechtse promovenda Eveline Helder en haar co-promotor Jacco Vink hebben nu voor het eerst een meting gedaan die direct aantoont hoeveel energie van het gas van de supernova wordt omgezet in kosmische straling. Dat blijkt meer te zijn dan 50 procent.

Niet alleen mensen kunnen dikker worden…

Niet alleen mensen kunnen dikker worden om daarna af te slanken. Dat is de conclusie van enkele wetenschappers aan de Princeton Universiteit. Sommige planeten kunnen ook door een vettere stage gaan waarbij ze rond hun evenaar tijdelijk aanzwellen. Dit zou een mogelijke verklaring kunnen geven waarom sommige gasreuzen onverwacht groot zijn. In ons zonnestelsel gaat het voornamelijk over Jupiter en Saturnus maar ook de grootte van een groot aantal exoplaneten kan niet verklaard worden volgens de standaardtheorie. De zogenaamde “warme Jupiters” kunnen tot wel 30% groter zijn dan de standaardtheorie toelaat. Tot nu toe namen astronomen aan dat warme Jupiters enkel konden kleiner worden omdat deze planeten enkel kouder worden en koud gas een kleiner volume inneemt dan warm gas.

Enorme broedplaats van sterren ontdekt in ons melkwegstelsel

Een team van onderzoekers heeft op een afstand van veertienduizend lichtjaar van onze planeet een uitgestrekt stervormingsgebied gevonden dat voorheen verscholen lag achter een dikke stofwolk. Het is één van de grootste in zijn soort in ons melkwegstelsel en kan men mogelijk meer vertellen over hoe dergelijke objecten zo’n omvang kunnen krijgen. CTB 102, zoals de broedplaats wordt genoemd, bestaat wellicht uit duizenden pasgeboren sterren die verspreid zijn over een gebied van ongeveer 380 lichtjaar en is een zogeheten H-II-gebied, waar de warmste en meest massieve sterren ervoor zorgen dat waterstofgas diens elektronen verliest en dus geïoniseerd wordt. De bekendste van deze gebieden is de Orionnevel, die ongeveer tien keer zo klein is als de pas ontdekte broedplaats.

Schaduwspel levert spectaculaire beelden van ringenstelsel Saturnus op

In afwachting van de naderende equinox van midden augustus op planeet Saturnus heeft de ruimtesonde Cassini enkele bijzondere opnamen gemaakt van het schaduwspel op het ringenstelsel van de gasreus dat teweeg wordt gebracht door enkele van diens manen. De foto’s die vandaag vrij zijn gegeven tonen een verschijnsel dat mogelijk slechts eens per vijftien jaar gezien kan worden, aangezien de planeet in een tijdsbestek van iets minder dan dertig aardjaren één keer rond de zon draait. Op 11 augustus van dit jaar krijgt men de kans om Saturnus voor de eerste keer te aanschouwen tijdens de equinox.

‘Doodvonnis’ uitgesproken over vulkanische maan Io

Uit de analyse naar talloze observaties die in een tijdbestek van zo’n honderd jaar zijn uitgevoerd blijkt dat de maan Io op een dag niet meer zo ‘levendig’ zal zijn als het op dit moment is. De pizzamaan, zoals het object vanwege diens opvallende uiterlijk ook wel wordt genoemd, is ongeveer even groot als onze natuurlijke satelliet en is één van de vier Joviaanse manen die de planeet Jupiter omcirkelen. Vanwege het feit dat er door de aantrekkingskracht van de gasreus voortdurend warmte op wordt gewekt in het inwendige van Io is de maan het meest vulkanisch actieve object in ons zonnestelsel. Maar uit een studie blijkt dat het hemellichaam dat niet voor eeuwig zal zijn.

De warmte die benodigd is voor de activiteit op de maan wordt veroorzaakt door de langgerekte baan waarin Io rond de ‘koning der planeten’ draait. De invloed die Jupiter uitoefent op het object met diens aantrekkingskracht is hierdoor niet altijd even groot, waardoor de maan vervormd raakt en het met vulkanen bedekte oppervlak omhoog en omlaag wordt bewogen. Het hoogteverschil bedraagt in sommige gevallen ongeveer tien meter. Door de gravitationele interactie tussen de maan en diens ‘broertjes’ Europa en Ganymedes blijft Io in een elliptische baan draaien, wat er volgens onderzoeker Valéry Lainey en zijn collega’s van een observatorium in de Franse hoofdstad Parijs voor zorgt dat het object naar de gasreus toe beweegt. Zo luidt hun conclusie na het analyseren van observaties die uitgevoerd zijn tussen 1891 en 2007.

Wanneer de afstand tussen Io en gasplaneet het kleinst is laat de zwaartekracht de maan sneller draaien als het invloed uitoefent op de dichtstbijzijnde zijde van het object. “Io verliest orbitale energie, diens orbitale periode wordt kleiner en het beweegt hierdoor richting Jupiter,” legt Gerald Schubert van de Universiteit van Californië uit in een reactie op het onderzoek. Dit zou ook verklaren waarom de vulkanische activiteit op de maan geleidelijk afneemt. In tegenstelling tot Io bewegen Europa en Ganymedes zich juist van hun grote metgezel af. Een soortgelijk proces zou ook optreden bij andere manen in het zonnestelsel, zoals Neptunus’ maan Triton. Het oppervlak van het object is bedekt met talloze kleine geisers die actief blijven door de gravitationele invloed van de blauwgekleurde planeet.

Laatste beelden van op de maan gecrashte ruimtesonde vrijgegeven

De door Japan ontwikkelde maanverkenner Kayuga is vorige week woensdag gecontroleerd neergestort op het oppervlak van onze natuurlijke satelliet. De ruimtesonde werd iets minder dan twee jaar geleden gelanceerd en werd tijdens diens onderzoek naar de naaste buur van de aarde vergezeld door twee mini-satellieten. Sinds oktober 2007 nam het vaartuig van de ruimtevaartorganisatie JAXA onder meer het maanoppervlak onder de loep met verschillende camera’s die in high-definition konden filmen. De laatste beelden die de sonde heeft verzonden naar onze planeet voordat het te pletter sloeg zijn nu vrijgegeven.

Nieuwe Marsrover Curiosity krijgt grootste hitteschild ooit gebouwd

Het grootste hitteschild dat ontwikkeld is voor een voertuig dat op weg gaat naar onze buurplaneet Mars is klaar voor de nieuwe rover Curiosity, een enorme Martiaanse robot die qua grootte te vergelijken is met een auto. Het laboratorium zal door het schild tijdens diens reis door de ruimte en als het in aanraking komt met de ijle atmosfeer van de rode planeet beschermd worden tegen de immense hitte die het moet zien te weerstaan.

“De capsule waarin de rover gelanceerd gaat worden is de meest complexe die ooit naar Mars is gevlogen,” aldus Rich Hund, programmamanager van het bedrijf dat ervoor moet zorgen dat Curiosity in 2012 veilig op het Martiaanse oppervlak landt. De ambitieuze missie moet eind 2011 van start gaan met de lancering van de Marsrover. Die heeft de taak om onderzoek te doen naar het waterige verleden op onze buurplaneet. De gegevens die het zal verzamelen kunnen helpen met het beantwoorden van vragen over Martiaans leven en de bewoonbaarheid van de planeet in het verleden en op dit moment.

Het laboratorium gaat ter voorbereiding op de eerste bemande missie naar de rode planeet ook het klimaat en de geologie van Mars bestuderen. Wanneer het voertuig de dampkring van de planeet betreedt kan de temperatuur oplopen tot ruim 2100 graden Celsius. Met hetzelfde materiaal als dat gebruikt werd bij de ontwikkeling van het hitteschild voor de in 2006 teruggekeerde Stardust-capsule moet de rover deze zinderende hitte zien te weerstaan.

De ruimtevaartorganisatie NASA heeft verder een ingewikkelde landing uitgestippeld voor Curiosity. Nadat het in aanraking is gekomen met de Martiaanse atmosfeer moet de rover zichzelf afremmen met behulp van een parachute en diens hitteschild af zien te werpen, voordat het rustig naar het oppervlak af moet dalen. Hierbij worden kleine raketten gebruikt. Enkele seconden voor de landing komt de zeswielige rover aan enkele touwen te hangen die bevestigd zijn aan een vaartuig dat na de ‘touchdown’ weg moet vliegen.

Waarom de wereld in 2012 niet vergaat

Schijnbaar zal de wereld ten einde komen op 21 december 2012. Je leest het goed, op één of andere manier zal onze planeet of een groot deel van de mensheid op die dag ophouden met bestaan. Stop met het plannen van je loopbaan, overweeg niet om een nieuw huis te kopen en vul de laatste jaren van je leven met iets dat je altijd al wilde doen, maar waarvoor je nooit de tijd had. Maak van de komende vier jaar dus goed gebruik om jezelf te vermaken, want het is zo voorbij. Natuurlijk niet, dat is klinkklare onzin. Waarom? Dat lees je de komende tijd in een reeks artikelen waarin de voorspelling ontkracht wordt. Vandaag het eerste deel.

Exploderende sterren: loopt onze planeet gevaar?

Wanneer sterren exploderen komt er een immense hoeveelheid energie vrij. Een deel van het leven op het aardoppervlak zou in het verleden uitgestorven kunnen zijn door een dergelijke uitbarsting, maar hard bewijs ontbreekt nog. Een studie die uitgevoerd zal worden door onderzoeker Brian Thomas en enkele collega’s van de Washburn Universiteit moet hier nu duidelijkheid over gaan verschaffen. Het team is van plan om in de komende tijd verschillende astrofysische fenomenen te bestuderen die de aarde met hoogenergetische straling kunnen ‘bestoken’. Bovendien zal men fotoplankton, dat voor de energievoorziening afhankelijk is van fotosynthese, blootstellen aan verschillende typen straling om te weten te komen hoe het leven op onze planeet beïnvloed kan worden door een stellaire explosie, aangezien alle organismen sterk afhankelijk zijn van deze microscopische planten.

Update: NASA ontkent onderzoek naar sabotage aan shuttle

In de zoektocht naar de oorzaak van het gaslek in de externe brandstoftank van Space Shuttle Endeavour, dat er twee keer voor heeft gezorgd dat het ruimteveer niet gelanceerd kon worden, wordt niet uitgesloten dat een medewerker van de ruimtevaartorganisatie NASA sabotage heeft gepleegd en het probleem op zijn of haar geweten heeft. Dat heeft een woordvoerder vandaag meedegedeeld. De lift-off richting het ruimtestation ISS stond aanvankelijk voor afgelopen zaterdag gepland, maar vanwege een lek van waterstofgas werd deze verschoven naar woensdag. Ook toen trad het probleem op en kon de lancering geen doorgang vinden.

Lancering shuttle Endeavour andermaal uitgesteld

Morgen om 11.40 uur onze tijd vertrekt Space Shuttle Endeavour met een bemanning die bestaat uit zeven mensen richting het internationale ruimtestation ISS voor een missie van ruim twee weken. Na de enerverende reis naar de ruimtetelescoop Hubble, die afgelopen maand aan een onderhoudsbeurt werd onderworpen, staat er dit keer ‘normaal’ werk op het programma. De crew van missie STS-127 heeft onder meer de taak om de laatste twee onderdelen van een Japanse module, die eerder aan het complex werd gekoppeld, te installeren. De eerste twee delen van het laboratorium werden in maart en juni 2008 naar het ruimtestation verscheept.

Magnetar ontwaard na enorme kosmische explosie

Een internationaal team van astronomen, onder leiding van UvA-sterrenkundige Nanda Rea, heeft een nieuwe magnetar ontdekt. Van dit zeldzame type neutronenster zijn er slechts 15 bekend. Op 22 augustus 2008 kreeg NASA’s Swift-satelliet een automatische melding van een gigantische uitbarsting van röntgenstraling. Slechts 12 uur later richtten Rea en collega’s ESA’s XMM-Newton röntgentelescoop op de bron en konden de meest gedetailleerde spectra ooit opnemen tijdens het verloop van een magnetar-uitbarsting. Tijdens de meer dan vier maanden durende uitbarsting werden ook honderden kleinere erupties geregistreerd.

‘Herrezen’ bacterie kan ons mogelijk iets vertellen over buitenaards leven

Een team van onderzoekers heeft een bacterie tot leven gebracht nadat het ongeveer 120.000 jaar op een diepte van drie kilometer onder de ijskap van Groenland begraven heeft gelegen. Het organisme, dat de naam Herminiimonas glaciei heeft gekregen, is met een lengte en diameter van respectievelijk 0,9 en 0,4 micrometer zeer klein in vergelijking met andere bekende bacteriën. Gedurende een tijdsbestek van bijna twaalf maanden werd het bodemmonster waar de bacterie zich in bevond onder temperaturen van twee en vijf graden Celsius verwarmd. Hier vermenigvuldigde het zich in en ontstonden er koloniën van minieme paars-bruine bacteriën.

Gaslek verhindert lancering Space Shuttle Endeavour

Het ruimteveer Endeavour en diens zevenkoppige bemanning, die in het begin van de middag richting het ruimtestation ISS hadden moeten vertrekken, worden vandaag niet gelanceerd. Om 06.26 uur onze tijd besloot men de lift-off uit te stellen vanwege een lek van waterstofgas. Een soortgelijk lek ontstond twee vluchten geleden, bij de start van de missie STS-119, ook.  Het probleem werd toen snel opgelost, maar dit keer kan de lancering van de shuttle op zijn vroegst aanstaande woensdag plaatsvinden. Echter is het onwaarschijnlijk dat de ruimtevaarders dan de aarde verlaten, aangezien er op die dag al de lancering van de twee maansondes LRO en LCROSS gepland staat. Pas op zaterdag 20 juni wordt er daarom mogelijk een nieuwe poging ondernomen.

Deel 2: stel je kennis over de ruimte op proef en raad het object

In deze wekelijkse rubriek wordt jouw visuele kennis over de objecten die in de ruimte te vinden zijn getest. Geef in een reactie aan welk hemellichaam in ons zonnestelsel op de bovenstaande afbeelding te zien is en scoor bonuspunten door de ruimtesonde die verantwoordelijk is voor de opname te noemen. Om het leuk te houden voor de rest verzoeken wij je om geen uitgebreide beschrijvingen en links te plaatsen. Over enkele dagen wordt het antwoord hier vermeld. Veel succes!

Update (12 juni, 14.50 uur): het goede antwoord is nog niet gegeven!

Kolossaal zwart gat in kern stelsel M87 is zwaarder dan gedacht

Het meest massieve zwarte gat dat men tot op de dag van vandaag heeft gewogen bevindt zich in het hart van het relatief nabijgelegen sterrenstelsel M87. Het supermassieve object blijkt met een massa die ruim 6,4 miljard keer zo groot is als die van de zon twee tot drie keer zo zwaar te zijn dan eerder werd verondersteld, zo heeft een nieuw model aangetoond. De recente meting suggereert dat andere zwarte gaten in nabije grote stelsels mogelijk ook massiever zijn uit eerder verkregen resultaten is gebleven en het kan sterrenkundigen tevens de helpende hand bieden in de zoektocht naar een oplossing voor het raadsel over de ontwikkeling van de soortgenoten van ons melkwegstelsel.

Gaan de planeten in ons zonnestelsel op hol slaan?

Uit nieuwe simulaties blijkt dat onze planeet op een dag in botsing kan komen met diens buurplaneet Venus en het de rode planeet Mars in stukken kan ‘scheuren’ tijdens een dichte passage. Het is algemeen bekend dat de banen van de planeten over een lang periode gezien onstabiel zijn, omdat hun zwaartekracht op onvoorspelbare manieren invloed uit kan oefenen op elkaar. Maar kan dit uiteindelijk uitmonden in een complete chaos? Een studie die onder leiding van Jaques Laskar van een observatorium in de Franse hoofdstad Parijs stond heeft aangetoond dat er een minieme kans bestaat dat de baan van rotsplaneet Mercurius zodanig verstoord wordt dat het binnenste deel van het zonnestelsel ver in de toekomst op hol slaat.

Is de eerste extragalactische planeet gevonden?

Met behulp van een techniek die gravitationele microlensing wordt genoemd heeft een team van sterrenkundigen uit Italië mogelijk een planeet buiten ons zonnestelsel ontdekt. Aangezien er tot op de dag van vandaag meer dan driehonderd exoplaneten zijn ontdekt komt een dergelijke vondst in deze tijden niet meer aan als een verrassing, ware het niet dat de moederster van het object zich in een ander sterrenstelsel, het bekende Andromedastelsel, bevindt. Hoewel de massa van de metgezel van de ster in M31, zoals ons buurstelsel ook wel wordt genoemd, ongeveer zes keer zo groot is als die van ‘onze’ Jupiter en het object daarom ook een bruine dwergster kan zijn, vormt de ontdekking een grote stap in de zoektocht naar kleine hemellichamen buiten ons melkwegstelsel.

Nieuwe maansonde gaat onder meer op zoek naar achtergebleven Apollo-landers

Gebrek aan tijd en middelen om de afstand te overbruggen hebben de winnaars en verliezers van één van de grootste strijdtonelen van de Koude Oorlog de laatste tientallen jaren op de achtergrond gesteld. De overblijfselen van dit tijdperk op het oppervlak van onze maan zullen echter over een niet al te lange tijd onthuld worden door de Lunar Reconnaissance Orbiter van de ruimtevaartorganisatie NASA, welke op woensdag 17 juni aanstaande gelanceerd moet worden. Diens missie is de meest ambitieuze maanmissie sinds Apollo 17 in 1972 en zal voornamelijk in het teken staan van toekomstige bemande en onbemande reizen naar onze natuurlijke satelliet, al gaat het vaartuig ook enkele decennia terug in de tijd kijken.

Wordt een tot de ruimte reikende toren realiteit?

Het klinkt misschien als science fiction, maar volgens onderzoekers kan een gigantische opblaasbare toren die reikt tot waar de aardse dampkring eindigt en de ruimte begint realiteit worden en in ieder geval veel eerder gerealiseerd worden dan een lift naar de ruimte die bestaat uit kabels. Een team bestaande uit Brendan Quine, Raj Seth en George Zhu van York University in de Canadese stad Toronto denkt dat het met de huidige technieken mogelijk is om met behulp van zogeheten opblaasbare pneumatische modules een vijftien kilometer hoge toren te ontwikkelen die, wanneer deze gebouwd wordt op een geschikte berg, tot een hoogte van ongeveer twintig kilometer kan reiken. Zo’n gevaarte zou gebruikt kunnen worden voor onderzoek naar de atmosfeer, toerisme, telecommunicatie of de lancering van ruimtevaartuigen. Berekeningen die door het drietal zijn gedaan laten zien dat een dergelijke toren maximaal tweehonderd kilometer hoog zou kunnen worden.

Ruimtesonde maakt high-definition video’s van het maanoppervlak

Het Japanse ruimtevaartuig Kaguya draait al ruim anderhalf jaar, om precies te zijn sinds oktober 2007, in een baan rond onze natuurlijke satelliet. Naast verschillende detectors heeft het ook de beschikking tot twee HD-camera’s, waarmee het nu twee schitterende video’s van het oppervlak van de maan heeft gemaakt. Over enkele dagen, op woensdag 10 juni aanstaande, komt diens missie ten einde. Rond 19.30 uur onze tijd zal de sonde dan neerstorten op onze naaste buur. Kijk en huiver.

Deel 1: stel je kennis over de ruimte op de proef en raad het object

In deze nieuwe wekelijkse rubriek wordt jouw visuele kennis over de objecten die in de ruimte te vinden zijn getest. Geef in een reactie aan welk hemellichaam in ons zonnestelsel op de bovenstaande afbeelding te zien is en scoor bonuspunten door de ruimtesonde die verantwoordelijk is voor de opname te noemen. Om het leuk te houden voor de rest verzoeken wij je om geen uitgebreide beschrijvingen en links te plaatsen. Over enkele dagen wordt het antwoord hier vermeld. Veel succes!

Nederlands instituut klaar voor nieuw ambitieus ruimteproject

Het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON gaat weer de ontwikkeling van een nieuw ruimte-instrument leiden. Het gaat om het SAFARI-instrument, de Europese bijdrage aan de Japanse ruimtetelescoop SPICA. De beoogde lanceerdatum is 2017. SPICA gaat, net als de onlangs gelanceerde Europese ruimtetelescoop Herschel, infraroodstraling uit het heelal bekijken. Om die infraroodstraling te kunnen zien, moeten de ruimte-instrumenten gekoeld worden tot nabij het absolute nulpunt (-273 graden Celsius). Een belangrijk verschil met Herschel is dat bij SPICA niet alleen de instrumenten, maar ook de 3,5 meter grote spiegel diep gekoeld is. “Een groot voordeel,” zegt Frank Helmich, nu verantwoordelijk voor het HIFI-instrument aan boord van Herschel. “Op deze manier voorkomen we dat de warmtestraling van de spiegel onze detectoren verblindt.”

Waarom beweegt de aarde van de zon af?

Al vele duizenden jaren probeert men de afstand tussen onze wereld en het ‘vuur aan de hemel’ te berekenen. De sterrenkundige Aristarchos was de eerste die een lange tijd geleden de eerste poging deed; hij kwam tot de conclusie dat de zon twintig keer verder van de aarde af moest staan dan de maan, maar de Griek zat er met een factor van twintig naast.

Ongeveer vijf jaar geleden wisten de dynamicadeskundigen Gregoriy Krasinsky en Victor Brumberg uit Rusland te bepalen dat de aarde en de zon geleidelijk van elkaar af bewegen. De afstand tussen het tweetal wordt niet veel groter – slechts vijftien centimeter per jaar – maar aangezien dat honderd keer zoveel is als onnauwkeurigheid die ontstond bij metingen die gedaan werden aan de afstand moet er wel iets zijn dat onze planeet naar buiten ‘duwt’.

Tegen het einde van de twintigste eeuw kreeg men grip op het vraagstuk omtrent de afstand tussen de twee objecten vanwege het feit dat het mogelijk was om radarbundels die afkomstig waren van talloze hemellichamen in het zonnestelsel op te vangen en dankzij de gegevens die werden verzameld door interplanetaire ruimtesondes. De afstand tussen de aarde en zon bedraagt op dit moment afgerond 149.597.871 kilometer. Maar waarom wordt dit aantal steeds groter?

Een verklaring is dat de aantrekkingskracht van de zon afzwakt doordat het massa verliest via de kernfusie die in het inwendige van onze ster plaatsvindt en zonnewind die het uitstoot, maar dan zou de astronomische eenheid, een afstandsmaat die gelijk is aan de afstand aarde-zon, bijgeschaafd moeten worden. Andere, minder aannemelijke ideeën hebben te maken met een verandering in de gravitatieconstante, de bijwerkingen van de expansie van het universum en zelfs de invloed van donkere materie.

Takaho Miura van de Universiteit van Hirosaki in Japan en drie collega’s denken dat zij een met een beter idee op de proppen komen. Volgens hen beweegt de aarde zich van onze ster af vanwege de getijden die ontstaan bij de interactie van het tweetal. Het is hetzelfde proces dat de baan van de maan naar buiten drijft: getijden die teweeg worden gebracht door onze natuurlijke satelliet in de oceanen zorgen ervoor dat de energie die ontstaat bij de rotatie van de aarde invloed heeft op de beweging van de maan. Het gevolg is dat de maan zich ieder jaar zo’n vier centimeter van ons verwijdert en onze planeet 0,000017 seconde langzamer draait.

De onderzoekers nemen aan dat de massa van de wereld waar wij op leven een kleine getijdenbobbel op de zon doet ontstaan die ervoor zorgt dat diens rotatiesnelheid drie milliseconden per eeuw afneemt, wat betekent dat het zogeheten impulsmoment van de ster kleiner wordt en de afstand tussen de twee objecten groter wordt.

Raadselachtige explosie waarschijnlijk veroorzaakt door massieve koolstofster

Terwijl we onze planeet nog steeds kampen met een overschot aan ongewild koolstof, blijkt dat het universum hier zonder al te veel moeite van af kan komen. Een onderzoek dat is uitgevoerd door astrofysici van de Universiteit van Warwick heeft namelijk aangetoond dat een mysterieuze stellaire explosie die in 2006 in beeld werd gebracht mogelijk ontstond bij de ongewone dood van een redelijk zeldzame ster die rijk was aan koolstof. Het vreemde object, dat SCP 06F6 wordt genoemd, werd drie jaar geleden ontdekt tijdens de analyse van beelden van de ruimtetelescoop Hubble. Op de opnamen was een ontploffing zichtbaar die in een tijdbestek van ongeveer vier maanden uit het niets verscheen en vervolgens weer zwakker werd.