Doorzoek juli 2009

Ontstonden de eerste levensvormen op kometen?

Uit een nieuwe studie blijkt dat kometen tijdens de eerste miljoen jaar van hun vorming grote oceanen van vloeibaar water in hun binnenste bevatten. De waterige omgeving van vroege kometen zou samen met de grote hoeveelheid organische verbindingen die eerder werd ontdekt in de objecten de ideale omstandigheden hebben geboden om primitieve bacteriën te laten groeien en vermeerderen, zo luidt de conclusie van professor Chandra Wickramasinghe en zijn collega’s van het Cardiff Cente for Astrobiology.

Mysterieuze vlek verschenen op planeet Venus

Het houdt maar niet op met de vlekken in ons zonnestelsel. Stuitte amateur-astronoom Anthony Wesley in Australië vorige week nog op een donkere vlek op het zuidelijk halfrond van gasplaneet Jupiter, nu heeft zijn ‘collega’ Frank Melillo vanuit New York een eigenaardige vlek ontdekt op onze buurplaneet Venus. De oorzaak van de verschijning is tot nog toe een raadsel. Men hoopt dat met behulp van toekomstige observaties aangetoond kan worden of de oorzaak gezocht moet worden bij vulkanische activiteit, turbulentie in diens atmosfeer of geladen deeltjes die afkomstig zijn van de zon.

Niet asteroïden, maar kometen zorgden voor de kraters op de maan

Niet asteroïden, maar ijzige kometen hebben zo’n 3,85 miljard jaar geleden de aarde en de maan gebombardeerd. Dit is aangetoond dankzij een onderzoek naar oude gesteenten uit Groenland. Door deze studie wordt het aannemelijk dat het meeste water op aarde geleverd is door kometen. “We kunnen de kraters op het maanoppervlak met het blote oog zien, maar niemand wist dat deze kraters niet veroorzaakt werden door stenen, maar door ijs”, zegt Uffe Gråe Jørgensen, één van de onderzoekers.

Endeavour wordt vanavond losgekoppeld

De Amerikaanse spaceshuttle Endeavour wordt vandaag om 19.26 uur Nederlandse tijd losgekoppeld van het internationaal ruimtestation ISS. Dat heeft NASA gisteren bekend gemaakt. Momenteel verblijven er 13 mensen in het station, een recordaantal. De bemanning, die bestaat uit zes Amerikanen en een Canadees, heeft de laatste dagen werkzaamheden verricht aan het zonnepaneel en camera’s bevestigd aan het Japanse ruimtelab Kibo. Ook toen het toilet van het ISS defect raakte moesten de astronauten verschillende onderdelen vervangen.

Jarig röntgenobservatorium fotografeert restant van dode ster

Ter gelegenheid van het feit dat het observatorium Chandra tien jaar in een baan rond de aarde verblijft heeft men de telescoop het op 190.000 lichtjaar van onze planeet gelegen overblijfsel van een geëxplodeerde ster opnieuw onder de loep laten nemen. E0102, zoals het supernovarestant ook wel wordt genoemd, bevindt zich in de Kleine Magelhaense Wolk, één van de meest nabijgelegen sterrenstelsels. Het ontstond toen een ster die veel massiever was dan onze ruim duizend jaar geleden tot ontploffing kwam, een gebeurtenis die destijds vanaf het zuidelijk halfrond te zien moet zijn geweest.

Hoe men zware bevestigingsmiddelen voor ruimteschepen wil vermijden

Door raketten aangedreven ruimteschepen maken normaal gezien gebruik van sterke zware uit metaal bestaande bevestigingsmiddelen om de brandstoftanks binnen de romp te plaatsen. Echter is het zo dat elke verhoging aan gewicht extra kosten teweegbrengt en het vermijden van dergelijke zware metalen zou dan op lange termijn zeker en vast voordelig kunnen zijn. Het is dan ook om die reden dat men onderzoek gedaan heeft naar nieuwe methoden die lichter en dus goedkoper en gebruiksvriendelijker zijn, maar nog steeds even betrouwbaar en veilig als voorheen.

Hubble bekijkt Jupiters nieuwste litteken

Nadat eerder deze week de eerste bevestigingen van de inslag op planeet Jupiter gegeven werden, werd ook onze geliefde ruimtetelescoop te nieuwsgierig en legde hij de nieuwste kneuzing van de gasplaneet vast. Het is eigenlijk zo dat de volledige instelling van diens Wide Field Camera 3 nog niet voltooid is en dit proces werd dan ook eventjes onderbroken om toch maar dit unieke beeld vast te leggen. Het is de meest gedetailleerde foto van Jupiters ‘blauwe plek’ die tot nu toe is gemaakt. “Een bijzondere opname die het onderbreken waard was,” aldus de ruimtevaartorganisatie NASA.

Wolken spelen een duidelijke rol in klimaatverandering

De vraag of wolken al dan niet een grote rol spelen in de klimaatverandering, was een vraag die men al decennia lang onbeantwoord moest laten. Door onenigheid van verschillende wetenschappers was het nog zeer onduidelijk of er nu net minder of meer wolken zouden ontstaan door de klimaatverandering. Sommigen zullen zich misschien afvragen wat het nu uitmaakt of er al dan niet meer wolken in de lucht te bespeuren zijn, maar de invloed van deze wolken kan wel degelijk groot zijn, zo blijkt uit een nieuwe studie.

Hoe NASA’s terugkeer naar de maan er uit zou kunnen zien

Het Apollo-tijdperk kan bekeken worden als een financiële opdoffer en vele astronauten blijken grotere fans te zijn van een missie naar Mars, maar toch heeft men nooit de maan uit het oog verloren. Twintig jaar geleden, op de twintigste verjaardag van Apollo 11 maan landing, stelde toenmalig president George H. W. Bush voor om een nieuwe maanbasis te bouwen en deze te gebruiken als springplank voor expedities naar Mars. Het hele voorstel viel echter in het water bij het congres, die weigerde toestemming te geven voor de financiële kosten van het hele programma.

Gigantische ‘zeepbel’ gespot in de ruimte

Het lijkt op een zeepbel of wellicht op een camerafout, maar op een nieuwe opname is een pas ontdekte planetaire nevel zichtbaar. Dave Jurasevich van het observatorium Mount Wilson in Californië stuitte op 6 juli 2008 op de ‘Cygnus Bubble’, die vernoemd is naar het sterrenbeeld waar het object zich in bevindt, terwijl hij beeldmateriaal verzamelde van een bepaald gebied aan de hemel. Enkele dagen later verscheen de nevel ook op foto’s die werden gemaakt door de amateur-astronomen Mel Helm en Keith Quattrocchi en toen wist Jurasevich het zeker: hij had een nieuwe planetaire nevel ontdekt.

Indirect bewijs voor vloeibare oceaan in maan Enceladus gevonden

Gegevens verzameld tijdens de voorbijvlucht van het ruimtevaartuig Cassini in juli en oktober 2008 zijn uitgebracht in de nieuwste uitgave van het tijdschrift Nature. “Toen Cassini op 8 oktober van het afgelopen jaar door een rookpluim van Enceladus vloog, kon onze spectrometer verschillende vele chemische stoffen ‘ruiken’, in de damp en de ijzige deeltjes”, aldus onderzoeker Hunter Waite. “Eén van de vastgestelde chemische stoffen was ammoniak en dat vormt een indirecte aanwijzing voor het bestaan van een vloeibare oceaan in de maan.”

In 39 dagen naar Mars met nieuwe aandrijfmechanismen

Er is momenteel een groeiende oproep om astronauten naar Mars te sturen in plaats van naar de maan. Critici wijzen er echter op dat een reis naar Mars zeer afmattend is voor de astronauten als gevolg van de lange reistijd. Het is ook die lange reistijd die vele risico’s schept; des te langer men onbeschermd in de ruimte vertoefd, des te langer men bloot staat aan gevaarlijke straling. Vele critici zeggen dan ook dat we nog niet genoeg weten van deze potentieel gevaarlijke stralingen, zeker niet genoeg om dergelijke lange reizen door ons zonnestelsel voor te bereiden.

Opnieuw problemen geconstateerd bij deeltjesversneller LHC

Net nu de Europese organisatie CERN klaar is met het repareren van schade die in september van het afgelopen jaar ontstond bij een heliumlek in de Large Hadron Collider heeft zich een nieuw probleem voorgedaan. Ingenieurs zijn gestuit op twee vacuümlekken in delen van de deeltjesversneller waar ultralage temperaturen moeten heersen. Men is genoodzaakt om deze ruimtes op te warmen om een reparatie uit te voeren, wat betekent dat het project pas over een aantal maanden van start kan gaan.

Stervende reuzenster speelde mogelijk een rol in het ontstaan van water op aarde

Een team van internationale astrofysici heeft een nieuwe verklaring gevonden voor de vroege samenstelling van ons zonnestelsel. De onderzoekers, die onder leiding stonden van Dr. Maria Lugaro van de Monash University in Australïe, zijn tot de conclusie gekomen dat de radioactieve atoomkernen die gevonden zijn in miljarden jaren oude meteorieten hier terecht kunnen zijn gekomen door nabije aanwezigheid van een stervende reuzenster, welke naar schatting zes keer zo massief was als de zon. Volgens hen kunnen de bevindingen onze huidige ideeën over de oorsprong van het zonnestelsel hierdoor veranderen.

Hulp gezocht!

AstroVersum is een website die geheel vrijwillig onderhouden wordt door een groep mensen. Aangezien het informeren van de bezoekers over de laatste actualiteiten met betrekking tot astronomie en ruimtevaart voor ons dus niets meer dan een hobby (of een passie) is, kan het zijn dat er perioden zijn waarin er minder nieuws dan normaal verschijnt. We zijn daarom voortdurend op zoek naar mensen die een bijdrage willen leveren in de vorm van een artikel of een column. Interesse?

Object ingeslagen op planeet Jupiter?

Volgens astrofotograaf Anthony Wesley uit het plaatsje Murrumbateman in Australië is er iets ingeslagen op planeet Jupiter dat lijkt op de fragmenten van de komeet Shoemaker-Levy 9, welke in 1994 in botsing kwamen met de ‘koning der planeten’. Vanuit zijn observatorium wist hij een zwarte vlek op de zuidpool van de gasreus vast te leggen, die waarschijnlijk is ontstaan bij de inslag van een object. Wesley is ervan overtuigd dat het hier om een recentelijk plaatsgevonden gebeurtenis gaat, aangezien de vlek twee nachten eerder nog niet zichtbaar was op opnamen die hij maakte.

Marsrover Spirit zit nog steeds muurvast in plakkerige grond

De rover Spirit, welke nog steeds vast zit in de Martiaanse bodem, zal alle kracht die het kan verzamelen nodig hebben als wetenschappers van de ruimtevaartorganisatie NASA uitgezocht hebben hoe het voertuig weer in beweging gebracht kan worden. Onderzoekers die zich bezighouden met het probleem zullen dus op tijd een antwoord moeten krijgen op de vraag waarom het stof op de planeet zo hardnekkig vast blijft kleven, onder meer op de zonnepanelen van het karretje. En dat blijkt een moeilijke opgave te zijn.

De ‘geluiden’ van de zon, planeten en manen

In de ruimte heerst er min of meer vacuüm, waardoor er geen geluid in te horen is. Maar met de juiste instrumenten kan men toch radiogolven opvangen die afkomstig zijn van verschillende hemellichamen in het zonnestelsel.

In de meeste gevallen ontstaan deze golven, welke zonder digitale bewerking niet hoorbaar zijn voor het menselijk oor, dicht bij de polen van een planeet of maan, waar – net als op aarde – poollicht kan verschijnen als de zonnewind in aanraking komt met het magnetisch veld. In het geval van de zon kan een ‘geluid’ geproduceerd worden aan de hand van metingen aan bewegingen op diens oppervlak.

Hieronder een selectie van de meest bijzondere ‘geluiden’ van objecten in ons zonnestelsel.

ESO brengt door pilaren en silhouetten gekenmerkte nevel in beeld

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht heeft een nieuwe en adembenemende opname van de hemel rondom de zogeheten Arendnevel vrijgegeven, die een stellaire broedplaats toont waar jonge clusters van sterren verrijzen uit monsterlijke pilaren van stof en gas. Het stervormingsgebied bevindt zich op ruim 7000 lichtjaar van onze planeet in de richting van het sterrenbeeld Slang (Serpens). Het felle licht en de krachtige winden die teweeg worden gebracht bij vorming van massieve sterren zorgen voor een kleurrijk schouwspel dat in stand wordt gehouden door het ontstaan van nieuwe sterren.

Ruimtesonde LRO fotografeert voetstappen op het maanoppervlak

De Lunar Reconnaissance Orbiter van de ruimtevaartorganisatie NASA is er in geslaagd om de landingsplekken van de welbekende Apollo-landers op het oppervlak van de maan vast te leggen op de gevoelige plaat. De camera van het vaartuig heeft vijf van de zes landers die gefotografeerd zullen worden in beeld gebracht; de landingsplek van de twaalfde Apollo-missie wordt in de komende weken onder de loep genomen. De maansonde kwam op 23 juni jongstleden in een baan rond onze natuurlijke satelliet terecht en wist het vijftal tussen 11 en 15 juli te fotograferen.

NASA geeft verbeterde versie van video eerste maanwandeling vrij

Ter gelegenheid van het feit dat het aankomende maandag precies veertig jaar geleden is dat astronaut Neil Armstrong als eerste mens een voetstap op het oppervlak van onze natuurlijke satelliet zette, heeft de ruimtevaartorganisatie NASA een deel van de beelden van dit moment opnieuw bewerkt. De restauratie kon gedaan worden dankzij ingenieurs die op 21 juli 1969 hielpen met het rechtstreeks vertonen van de beelden die men in het vluchtleidingscentrum in Houston ontving. Een klein deel van de verbeterde video is nu op internet gepubliceerd.

Hitteschild mogelijk beschadigd na succesvolle lancering shuttle (video)

Nadat de lift-off van het ruimteveer Endeavour eerder zes keer werd uitgesteld, vertrok het ruimteveer met diens zevenkoppige bemanning even na middernacht dan eindelijk richting het internationale ruimtestation ISS. De lancering verloopt echter niet geheel vlekkeloos; op verschillende momenten viel er puin van de externe brandstoftank, dat ijs of isolatiemateriaal kan zijn geweest. Nadere inspectie moet uitwijzen of het hitteschild van de orbiter hierbij beschadigd is. De crew van missie STS-127 heeft onder meer de taak om de laatste twee onderdelen van een Japanse module, die eerder aan het complex werd gekoppeld, te installeren. De eerste twee delen van het laboratorium werden in maart en juni 2008 naar het ruimtestation verscheept.

Observatorium Chandra bekijkt slagveld in de ruimte

Ruim drie miljoen kilometer per uur. Dat is de snelheid waarmee het sterrenstelsel NGC 7318b, dat op een afstand van ongeveer 280 miljoen lichtjaar van onze planeet verwikkeld is in een gravitationele strijd met drie andere stelsels, door een 130 jaar geleden ontdekte groep raast die ook wel Stephan’s Quintet wordt genoemd. Gas dat bij dit proces verwarmd door een schokgolf die het object teweeg heeft gebracht is nu in beeld gebracht door het observatorium Chandra, dat de sterrenstelsels in röntgenlicht heeft bekeken. Het lichtblauwe gas dat men heeft kunnen bestuderen is te zien in een compositieopname die mede tot stand is gekomen met behulp van een telescoop op het eiland Hawaï.

Ruimte-instrument HIFI levert glasheldere waarnemingen

De eerste meetgegevens van het Nederlandse ruimte-instrument HIFI zijn zo goed van kwaliteit, dat ze voor meer kunnen dienen dan alleen het afregelen van het instrumentarium. Volgens wetenschappelijk leider Frank Helmich en projectleider Peter Roelfsema zijn ze direct al bruikbaar voor wetenschappelijk onderzoek: “We gaan tientallen Europese sterrenkundigen bakken vol werk bezorgen.” HIFI verkeert nog in het begin van de testfase, vertelt Helmich: “Dat is de fase waarin we de waarnemingsinstrumenten tot in de puntjes afregelen en vaststellen of ze de gegevens leveren die we hebben willen. Nou, dat laatste is duidelijk het geval. HIFI werkt zelfs zo goed, dat de gegevens die we tijdens het afregelen binnenkrijgen meteen al resultaten opleveren, die interessant zijn voor de wetenschap.”

Deel 4: raad het object op de foto en win een eclipsbril

Het weekend is in zicht en dus is het weer tijd voor deze wekelijkse rubriek, waarin jouw visuele kennis over de objecten die in de ruimte te vinden zijn getest. Geef in een reactie aan welk hemellichaam in ons zonnestelsel op de afbeelding te zien is en scoor bonuspunten door de ruimtesonde die verantwoordelijk is voor de opname te noemen. Onder de goede inzendingen wordt een eclipsbril verloot waarmee veilig naar de zon gekeken kan worden. Om het leuk te houden voor de rest verzoeken wij je om geen uitgebreide beschrijvingen en links te plaatsen – indien dit wel gebeurt wordt je uitgesloten van deelname.

Verste supernova-explosies ooit ontdekt

Kosmologen van de Universiteit van Californië zijn er in geslaagd twee supernovae te ontdekken die verder van ons verwijderd zijn dan alle eerder ontdekte supernovae. De gigantische explosies vonden plaats op de ongelooflijke afstand van elf miljard lichtjaar van ons vandaan, wat betekent dat het vorige record met gemak is verbroken. Om dingen die zich zo ver van ons bevinden waar te nemen, heeft men een nieuwe techniek moeten ontwikkelen.

Prachtige Omeganevel in al haar glorie vastgelegd

De Omeganevel, een broedplaats van sterren waarvan het stof en gas verlicht wordt, is op een nieuwe opname die gemaakt is met een telescoop van het observatorium La Silla in al haar glorie te zien. Het stervormingsgebied bevindt zich op een afstand van 5500 lichtjaar van onze planeet in de richting van het sterrenbeeld Sagittarius, dat vanuit ons land dezer dagen laag aan de hemel te zien is. Het gebied, dat een doorsnede heeft van ongeveer vijftien lichtjaar, bestaat uit een cluster van massieve, warme sterren die met hun licht en krachtige winden van de nevel een waar kunstwerk maken. Het object werd in 1745 ontdekt door de Zwitserse astronoom Jean-Philippe Loys de Chéseaux.

Was de aarde vroeger een groene planeet?

De landmassa’s van de aarde waren in het Precambrian, één van de vele geologische tijdvakken, niet aangenaam, maar ten minste wel groen. Een nieuwe analyse naar kalksteen dat zich tussen één miljard en vijfhonderd miljoen jaar geleden op het oppervlak bevond suggereert namelijk dat er eerder dan verondersteld uitgebreid plantenleven op het land te vinden was. Ondanks het feit dit alleen uit kleine mossen bestond hadden de planten een grote invloed op de aarde; ze zorgden ervoor dat onze planeet groen kleurde en pompten zuurstof in de atmosfeer. De basis voor de evolutie van dieren in het tijdvak dat 542 miljoen jaar geleden volgde, het Cambrian, werd met dit proces gelegd.

Dode ster eet planeet op

In de afgelopen jaren hebben sterrenkundigen van de Universiteit van Californië GD 362 bestudeerd, een merkwaardigerwijs vuile witte dwergster die zich op een afstand van 165 lichtjaar van ons af in het sterrenbeeld Hercules bevindt. Men weet sinds kort bijna zeker waarom de bijna tienduizend graden Celsius warme atmosfeer van dit dicht en afkoelend overblijfsel van een ster die ooit vele malen groter is geweest zo vervuild is. Het object blijkt een planeet die de ster eerder omcirkelde te hebben verorberd en het puin dat hierbij ontstond is beland op GD 362.

Ruimtesonde LRO ‘filmt’ donkere maankraters in high definition

Afgelopen week bleek uit enkele reacties dat mensen teleurgesteld waren over de eerste beelden van de nieuwe maansonde die sinds bijna twee weken in een baan om onze natuurlijke satelliet draait. Zij zullen na het zien van de spectaculaire video die de Lunar Reconnaissance Orbiter heeft gemaakt van een deel van het maanoppervlak echter naar alle waarschijnlijkheid een andere mening toebedeeld zijn. Medewerkers van het Goddard Space Flight Center die zich bezighouden met de missie hebben namelijk de eerste beelden, welke vlak na de aankomst van de orbiter werden gemaakt, gemonteerd in een filmpje van enkele minuten. Een voorproefje van alles wat de LRO voor ons in petto heeft. Veel kijkplezier.

Special: de James Webb Space Telescope

Door Steven Lantinga.

Nu de laatste onderhoudsmissie voor de Hubble telescoop achter de rug is, kan deze weer mee tot het jaar 2014. Wat er dan met de telescoop gaat gebeuren is nog niet duidelijk, maar wel wie zijn opvolger is; De James Webb Space Telescope (JWST). Momenteel wordt er hard gewerkt aan de voltooiing van deze enorme infrarood gevoelige ruimtetelescoop welke voor lancering gepland staat in het jaar 2014.

NASA komt met plan B

De ruimtevaartorganisatie NASA heeft een reserveplan opgesteld om terug te keren op het maanoppervlak. Het zou het gat dat ontstaat na de pensionering van de shuttle in 2010 kunnen verkleinen en ervoor kunnen zorgen dat belastingbetalers in totaal enkele miljarden dollars kunnen besparen. Het opgestelde plan houdt onder meer in dat men de externe brandstoftank en de stuwraketten die bemande ruimteveren in de afgelopen tientallen jaren lanceerden blijft gebruiken. Met de huidige aanpak zouden de kosten van het programma waarin de mens terug moet keren naar onze natuurlijke satelliet te hoog uit vallen en de ontwikkeling van nieuwe vaartuigen zou bovendien te lang duren.

Eerste beelden van Amerikaanse maansonde stromen binnen

De eerste twee opnamen van de Lunar Reconnaissance Orbiter, de eerste ruimtesonde van Amerikaanse makelij die sinds 1998 in een baan rond onze natuurlijke satelliet draait, zijn vandaag vrijgegeven. Het vaartuig werd vorige week in een baan rond de maan gebracht nadat enkele raketten ontstoken werden. De LRO zal voornamelijk ingezet worden om het maanoppervlak topografisch in kaart te brengen, onderzoek te verrichten aan de straling uit die ruimte die onze naaste buur bereikt en wat de omstandigheden zijn op de maanpoolgebieden, waar mogelijk materiaal te vinden is dat waterijs bevat. De orbiter moet bovendien de achtergebleven Apollo-landers op de gevoelige plaat vastleggen.

Mysterieuze oorsprong van enorme kosmische explosies achterhaald

Door gebruik te maken van een combinatie van talloze telescopen op het aardoppervlak heeft een team van sterrenkundigen aan kunnen tonen dat de uitbarstingen van extreem energetische gammastraling in relatief nabijgelegen sterrenstelsel M87 afkomstig zijn uit een gebied dat zich zeer dicht bij het supermassieve zwarte gat dat het object bevat bevindt. De ontdekking, die gedaan is bij de analyse van gegevens die in 2007 en 2008 werden verzameld tijdens verschillende observaties, verschaft belangrijke nieuwe informatie over de mysterieuze werking van de krachtige ‘machines’ die in de kern van een ontelbaar aantal stelsels in het gehele universum te vinden zijn.