Doorzoek augustus 2009

Kleine schommelingen in zonneactiviteit hebben grote invloed op klimaat

Subtiele verbindingen tussen de elfjarige zonnecyclus, de stratosfeer en de tropische Pacifische Oceaan zorgen er samen voor dat er periodieke weerpatronen ontstaan die invloed uitoefenen op de gehele aardbol, zo blijkt uit een onderzoek dat deze week verschijnt in het wetenschappelijke vakblad Science. De studie kan mogelijk van pas komen bij het voorspellen van de intensiteit van bepaalde klimaatfenomenen, zoals de Indiaanse moesson en de tropische Pacifische regenval, zelfs enkele jaren van tevoren. Volgens de onderzoekers hebben zij een grote stap voorwaarts weten te zetten in het in kaart brengen van welke mechanismen de variabiliteit van de zonneactiviteit en ons weer en klimaat verbinden.

Mysteries rond methaan op Mars

Er zit misschien meer leven in de planeet Mars als onderzoekers ooit dachten. De ontdekking van methaan in 2004 betekent dat er ofwel leven is, ofwel dat vulkanische activiteit hitte blijft genereren onder het oppervlak van de planeet. ESA wil uitvissen wat de reden is. Wat de uitkomst ook is, het is ophefmakend nieuws voor een planeet waarvan men ooit dacht dat ze biologisch en geologisch op non-actief stond. Het mysterie rond het methaan stak kort na december 2003 de kop op, toen ESA’s ruimtesonde Mars Express in een baan rond de rode planeet kwam.

Deel 4: stel je kennis over de ruimte op de proef en raad het object

Het weekend is in zicht en dus is het weer tijd voor de rubriek waarin jouw visuele kennis over de objecten die in de ruimte te vinden zijn wordt getest. Geef in een reactie aan welk hemellichaam in ons zonnestelsel op de door ons geselecteerde afbeelding te zien is en scoor bonuspunten door de ruimtesonde die verantwoordelijk is voor de opname te noemen. Om het leuk te houden voor de rest verzoeken wij je om geen uitgebreide beschrijvingen en links te plaatsen. Over enkele dagen wordt het antwoord hier vermeld. Veel succes!

Pasgevonden planeet balanceert mogelijk op het randje van de dood

Een recentelijk ontdekte planeet die in minder dan een dag om diens moederster draait is waarschijnlijk niet ver verwijderd van een ondergang. WASP-18b, zoals het object genoemd wordt, is een zogeheten ‘hete Jupiter’ en is één van de twee enige tot nu toe gedetecteerde exoplaneten die hun moederster sneller omcirkelen dan een dag op aarde duurt. De wereld doet er 0,94 aardse dagen over om precies te zijn. In combinatie met diens hoge massa resulteert de korte afstand tussen de ster en de planeet in een gravitationele strijd die ‘gewonnen’ lijkt te gaan worden door de moederster. Vermoed wordt namelijk dat de planeet sneller roteert dan de ster en in dat geval wordt de afstand tussen het tweetal langzaam kleiner.

Marsrover Spirit heeft het zwaar

Terwijl het karretje nog steeds muurvast zit in de stugge Martiaanse grond, is de hoeveelheid elektriciteit die de zonnepanelen van Marsrover Spirit opwekken de afgelopen dagen sterk afgenomen. De boosdoener is een regionale stofstorm die richting het zuiden beweegt en een deel van het zonlicht dat het voertuig dagelijks bereikt heeft geblokkeerd. Het team dat zich bezighoudt met de robot heeft de activiteiten verschillende keren stilgelegd en houdt met behulp van de observaties die uitgevoerd worden door de Mars Reconnaissance Orbiter, welke enkele honderden kilometers hoger vredig in een baan om onze buurplaneet draait, de weersvooruitzichten nauwlettend in de gaten.

‘Houston, we have a problem’: maansonde verspilt onnodig brandstof

De ruimtesonde LCROSS van de ruimtevaartorganisatie NASA heeft de afgelopen week een grote hoeveelheid brandstof verloren door een foutmelding die ervoor zorgde dat het vaartuig herhaaldelijk diens stuwraketten inschakelde in een poging zich te kunnen oriënteren. De satelliet vertrok op 18 juni jongstleden richting onze naaste buur en moet op 9 oktober aanstaande inslaan op het maanoppervlak, een doel dat overigens niet in gevaar komt door de fout. Er wordt gehoopt dat bij de impact materiaal vrij zal komen van één van de altijd in schaduw gehulde kraters op de zuidpool van de maan, welke mogelijk water kan bevatten dat in de toekomst van pas kan komen wanneer mensen verblijven op onze natuurlijke satelliet.

ESO legt reusachtige sterrenfabriek vast op de gevoelige plaat

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) heeft een nieuwe opname van de Trifidnevel vrijgegeven die laat zien waarom het object beslist een favoriet is van zowel professionele als amateur-astronomen. Het actieve stervormingsgebied wordt zo genoemd vanwege de donkere lanen die het goed zichtbare hart van de nevel doorkruisen. Aangezien delen hiervan ineenstorten wordt er om de haverklap het leven geschonken aan een nieuwe ster. De warmte en stellaire winden van deze pasgeboren sterren maken van het door gas en stof gekenmerkte gebied, dat zich op enkele duizenden lichtjaren in het sterrenbeeld Sagittarius bevindt, een waar schouwspel, zowel voor het netvlies als de sensor.

Op zoek naar landingsplekken op ijsmaan Europa

Door middel van een uitgebreide analyse naar het puntige oppervlak van de Joviaanse maan Europa heeft een onderzoeker van het Lunar and Planetary Institute in de Amerikaanse staat Texas, te weten Paul Schenck, een duidelijk beeld proberen te schetsen van plaatsen op de wereld waar vaartuigen in de komende decennia mogelijk kunnen gaan landen. Beelden die zijn verzameld door de ruimtesonde Galileo, welke tussen 1995 en 2003 onderzoek verrichtte naar planeet Jupiter en diens manen, werden bij deze zoektocht gebruikt. Verondersteld wordt dat er onder de ijslaag die Europa omhult een oceaan van vloeibaar water te vinden is die in de toekomst uitgebreid onderzocht moet gaan worden.

Rusland richt vizier op geheimzinnige Marsmaan Phobos

Tot op de dag van vandaag heeft grootmacht Rusland nog geen vuist weten te maken in de onbemande ruimtevaart richting onze buurplaneet Mars. Het land heeft vanaf de zestiger jaren talloze sondes, om precies te zijn twintig, ontwikkeld voor een reis naar de rode planeet, maar geen van hen wist de vierde planeet van het zonnestelsel met succes te bereiken of na aankomst radiocontact te maken met het aardoppervlak. Maar daar willen de Russen gauw verandering in gaan brengen en wel met één van de meest ambitieuze onbemande missies ooit. Niet alleen moeten er bodemmonsters van Phobos naar de aarde worden verscheept, ook zullen er talloze kleine organismen aan boord zijn van het vaartuig dat in oktober zal vertrekken.

Grootste tot nu toe ontdekte planeet draait verkeerd om

Een team van onderzoekers dat deelneemt aan het WASP-project van het Verenigd Koninkrijk heeft een nieuwe planeet buiten het zonnestelsel gevonden die verkeerd om rond diens moederster draait. Het object, dat omgedoopt is tot WASP-17, bevindt zich op ongeveer duizend lichtjaar van onze planeet en kan ons iets vertellen over hoe planetaire systemen gevormd worden en zich ontwikkelen. Waarschijnlijk is het in het verre verleden betrokken geweest bij een botsing met een nabije planeet, aangezien het object uit dezelfde wervelende gaswolk als waar de moederster in is geboren moet zijn ontstaan, maar desondanks niet zo beweegt als eigenlijk het geval had moeten zijn.

Versmelting van twee cellen maakte evolutie mogelijk

Uit een door NASA gefinancierd onderzoek blijkt dat wij allen hier niet zouden rondlopen mochten twee ééncellige organismen, genaamd prokaryoten, twee en een half miljard jaar geleden niet samengesmeld zijn. Dit kwam tot ontdekking bij een vergelijking van eiwitten aanwezig in meer dan 3000 verschillende prokaryoten. Een prokaryote cel is een cel zonder celkern, wat inhoudt dat het DNA zich niet in een door een membraan afgescheiden compartiment (de celkern) bevindt binnen de cel, maar los door de cel zweeft. Tijdens het genoemd onderzoek kwam moleculair bioloog James A. Lake van de universiteit van California tot het besluit dat er een versmelting was tussen twee grote klassen van prokaryote cellen ongeveer 2,5 miljard jaar geleden. Dit verrassend besluit geeft een nieuwe wending aan het evolutietraject van het Aards leven.

Opblaasbaar hitteschild voor de eerste maal getest

Vorige maandag testte men voor de eerste maal een nieuw type hitteschild uit. Een hitteschild wordt gebruikt om ruimtevaartuigen, tijdens hun snelle afdaling op een planeet, te beschermen tegen de hoog oplopende wrijvingstemperaturen . Het is echter voor de allereerste maal dat men gebruik maakt van een dergelijk licht en flexibel hitteschild. Normaal gezien gebruiken ruimtevaartuigen vaste hitteschilden, deze worden na de landing dan afgeworpen en zullen gedeeltelijk systematisch oplossen door de wrijvingshitte, dit is echter veel risicovoller en vereist correcte en moeilijke berekeningen. Niet alleen is een vast systeem nadelig door de complexiteit hiervan, maar ook door het gewicht. Het gewicht van een ruimtevaarttuig beïnvloedt namelijk de lanceerkosten, met een beperkt budget als dat van NASA is het dan ook aangewezen extra gewicht te vermijden.

Waarom de wereld in 2012 niet vergaat (deel 2)

Iedereen kent de verhalen wel, elke 3600 jaar dringt de planeet Nibiru ons zonnestelsel binnen, een baan volgend tussen Jupiter en Mars door, alvorens deze weer het zonnestelsel verlaat. Volgens vele ‘believers ‘ is deze passage de oorzaak van talloze aardbevingen, vloedgolven, vulkanische uitbarstingen, stormen, meteorietinslagen, voedseltekorten en ziekten. Naar verluidt voorspelden de Sumeriërs een terugkomst van de planeet Nibiru in het jaar 2012, en zou dit een radicale verandering meebrengen voor het leven op aarde. Dit zou allemaal gebeuren binnen een tijdsspanne van 5 jaar,beginnende in 2008.

Bouwsteen leven ontdekt in komeet

Bij een stof-onderzoek van NASA werd voor de eerste maal aminozuur aangetroffen. Zoals velen waarschijnlijk wel zullen weten zijn eiwitten of proteïnen van zeer groot belang voor organismen, ze vormen dan ook een zeer grote klasse binnen de biologische moleculen. Deze bestaan uit ketens van aminozuren die verbonden zijn door peptidebindingen, de binding ontstaat tussen de carboxylgroep (-COOH) van één aminozuur en de aminogroep (-NH2) van een volgend aminozuur.

Wetenschappers ontdekken storm in tropen van Titan

Saturnus’s maan Titan, met diens aardachtige wolken, meren en rivieren van vloeibaar methaan en daar bovenop een oranje atmosfeer is op zich een zeer neutrale planeet. Men kan er jarenlang naar kijken zonder ook maar iets op te merken. Dat is dan ook zeer slechts nieuws voor de mensen die Titan’s meteorologische cyclus proberen te begrijpen. Niet alleen omdat er zelden dingen gebeuren, maar ook omdat de interesse om Titan in het oog te houden gewoonweg verdwijnt. Echter is het niet zo omdat iets zelden gebeurt, dat het ook niet gebeurt, maar al te vaak is het zo dat astronomen veel te laat zijn om het vast te leggen.

Meteorenregen Perseïden bereikt vannacht hoogtepunt

In de nacht van woensdag 12 op donderdag 13 augustus aanstaande vindt het jaarlijkse maximum van de bekende meteorenzwerm Perseïden plaats. Hoewel de omstandigheden vanwege storend maanlicht minder gunstig zullen zijn dan vorig jaar het geval was, zijn er tussen zonsondergang en zonsopkomst ongeveer dertig vallende sterren per uur te aanschouwen. Tussen elf uur ’s avonds en vijf uur in de ochtend zal de hemel donker genoeg zijn en ook dit keer geldt: hoe minder de lichtvervuiling, hoe meer meteoren je voorbij zult zien trekken.

Zowel zon als aarde niet zo optimaal voor ontstaan van leven

Men neemt al een lange tijd aan dat zowel onze moederplaneet Aarde als onze ster zeer geschikt waren voor het ontstaan van het leven en zeer geschikt zijn voor het voortbestaan van het leven. Maar door langdurig onderzoek over het verleden van onze ster en planeet komen we langzaamaan tot de conclusie dat deze eigenlijk niet zo optimaal waren als eerder aangenomen werd, integendeel zelf. Men kwam tot deze conclusie na een onderzoek van de magnetische uitstraling van onze ster, hieruit blijkt namelijk dat de activiteit van onze ster in feite zeer schadelijk is voor het ontstaan en de ontwikkeling van nieuwe levensvormen.

Nederlander ontwerpt miniatuur zwaartekrachtdetector

Geologische kenmerken verborgen op en onder het oppervlak van planeten kunnen veel simpeler gedetecteerd worden, dit dankzij het ontwerp van de nieuwe zwaartekrachtdetector. Het apparaat is echter niet volledig nieuw en werd ontworpen om de zwaartekrachtsverschillen tussen 2 onderlinge plaatsen met elkaar te vergelijken en zo grafisch weer te geven.

Spitzer ziet sporen van botsende planeten

De Spitzer Space Telescope heeft sporen gevonden van een botsing tussen twee planeten rond een jonge ster. Volgens astronomen zijn de twee planeten, één minstens zo groot als Mercurius en de andere zeker zo groot als onze maan, op elkaar gebotst binnen de laatste paar duizend jaar, een erg korte tijd op kosmische schaal. De kleinste planeet is hierdoor vernietigd.

Plaatjes tekenen en herkennen van spiraalstelsels

Al lange tijd zijn astronomen op zoek naar een eenvoudige beschrijving van spiraalvormige sterrenstelsels. Tot nu toe gebruikt men vormen van de logaritmische spiraal als beschrijving van zulke spiraalstelsels, maar deze spiraal blijkt ongeschikt als model voor een groot aantal stelsels. Recentelijk heeft men een eenvoudige wiskundige formule gevonden voor het beschrijven van spiraalstelsels met een grote variatie in vorm. Dit biedt mogelijk nieuwe kansen voor het automatisch classificeren van zulke stelsels, iets waar astronomen de komende jaren steeds meer behoefte aan zullen krijgen.

Deeltjesversneller LHC begint op halve kracht

Het duurde in totaal negen dagen, vanaf het begin dat de Large Hadron Collider zijn eerste proton straal succesvol door de hoofdring liet circuleren, totdat hij, op 19 september 2008 , zijn handelingen moest staken door een fout tussen twee magneten waardoor een heliumleiding doorboord werd. Men ging ervan uit dat de LHC in juli 2009 zijn werk weer kon voortzetten, tot in diezelfde maand twee vacuümlekken werden gevonden (zie artikel). Hierdoor ondervond het project wederom een vertraging.

Kan Kepler exomanen detecteren?

Eerder deze week was in het nieuws dat de instrumenten van planetenjager Kepler inderdaad gevoelig genoeg zijn om aardse planeten te kunnen ontdekken rond zonachtige sterren. Wetenschappers denken zelfs dat Kepler misschien gevoelig genoeg is om, behalve exoplaneten, ook exomanen te detecteren.

Marsrover Spirit misschien eindelijk weer vrij

Begin mei raakte de marsrover Spirit vast te zitten in het Martiaans zand. Sinds dan hebben NASA-ingenieurs continu nieuwe mogelijkheden uitgedacht om deze te bevrijden uit diens nare positie. Dat is wel veel makkelijker gezegd dan gedaan, de vier wielen van de rover zijn immers halfweg in het meelachtig zand gezonken. Om de situatie van de rover niet erger te maken en te vermijden dat hij nog dieper zou zakken staat de rover nu al enkele weken onbeweeglijk op onze buurplaneet. Echter heeft NASA zoals eerder gezegd niet stilgezeten, ingenieurs hebben een volledige replica rover in een nagebouwd zandbak geplaatst om zo verschillende strategieën te testen.

Maan Titan begint steeds meer op de aarde te lijken

Het bevindt zich op meer dan een miljard kilometer van ons vandaan, maar hoe meer men leert over de grootste maan van ringenplaneet Saturnus, hoe meer het begint te lijken op onze eigen planeet. Een tweetal onderzoekers van NASA’s Jet Propulsion Laboratory heeft op een bijeenkomst namelijk de resultaten gepresenteerd van een studie waaruit blijkt dat het weer en de geologie op aarde en Titan ongeveer hetzelfde werkt, ondanks het feit dat het op de maan gemiddeld honderd graden Celsius kouder is dan op Antarctica. En wat misschien nog wel van groter belang is, is dat de chemie op de wereld veel overeenkomsten blijkt te vertonen met de prebiotische omstandigheden op onze planeet.

‘NASA niet naar de maan in 2020’

De ruimtevaartorganisatie NASA moet afzien van het plan om rond het einde van het volgende decennium de mens terug te laten keren op het maanoppervlak. Althans, dat is de voornaamste conclusie van een commissie die van president Barack Obama de opdracht heeft gekregen om de verschillende opties voor het verloop van de bemande ruimtevaart in de komende jaren op een rijtje te zetten. De zogeheten Augustine-commissie is ruim 900 verschillende mogelijkheden afgegaan en zal later deze maand een zevental scenario’s voorleggen aan de regering.

Kepler ziet zijn eerste exoplaneten

Planetenjager Kepler heeft zijn eerste planeten buiten het zonnestelsel gevonden: drie buitenaardse werelden werden al met telescopen op aarde ontdekt. De vondsten bevestigen dat Kepler’s instrumenten gevoelig genoeg zijn om aardse planeten te ontdekken rond zonachtige sterren, maar ze kunnen ook onverwacht gevoelig zijn voor geladen deeltjes in de ruimte.

Spitzer begint aan ‘warme’ missie

Sinds de Spitzer Space Telescope na ruim 5 jaar geen koelvloeistof meer heeft is er een nieuwe fase aangebroken waarin de nieuwe infraroodfoto’s op een temperatuur van 30 Kelvin (-243 Celsius) worden genomen. Deze foto’s zijn daarom minder gedetailleerd als de voorgangers. Deze twee werkende infrarood kanalen die onderdeel zijn van de camera array nemen hun foto’s op 3.6 micron (lichtblauw) en 4.5 micron (lichtoranje). De eerste resultaten stromen inmiddels binnen.

Hyperactief sterrenstelsel gevonden aan de rand van het universum

Door elf miljard jaar terug in de tijd te kijken heeft men voor de eerste keer de beweging van sterren in een zeer verafgelegen sterrenstelsel in kaart weten te brengen en is bepaald dat dit met een snelheid van ruim anderhalf miljoen kilometer per uur gebeurt. Dat aantal is twee keer zo groot als de snelheid waarmee de zon door het melkwegstelsel raast. De snelbewegende sterren, welke onder de loep zijn genomen door de ruimtetelescoop Hubble en de 8-meter Gemini South telescoop in Chili, kunnen ons meer vertellen over hoe deze verafgelegen stelsels, die een fractie zijn van de grootte van onze Melkweg, zich ontwikkeld hebben tot de volgroeide sterrenstelsels die we dezer dagen om ons heen zien.

Afbraak methaan op Mars veel sneller dan op aarde

Slecht nieuws voor de mogelijkheid dat er leven aanwezig is op onze buurplaneet Mars. Uit nieuwe berekeningen blijkt dat het methaangas op de rode planeet 600 keer sneller wordt afgebroken dan op aarde, soms slechts in één uur. Methaan wordt op aarde in ongeveer 330 jaar afgebroken door de zon. Als deze berekeningen kloppen, welk proces is dan verantwoordelijk voor de afbraak van de organische moleculen, die nodig zijn voor het leven?

Dit is NASA’s nieuwe raket

Op 31 oktober van dit jaar vindt de eerste testvlucht in het teken van het Amerikaanse Constellation-programma plaats met een Ares I-X raket. Het gevaarte wordt op dit moment geassembleerd in het Vehicle Assembly Building in het in de staat Florida gelegen Cape Canaveral en zal uiteindelijk 99 meter hoog worden. Op pas verschenen foto’s van de raket is te zien dat het nu voor iets meer dan de helft is opgebouwd. De raket die over enkele jaren als ruimtecargo gaat dienen, de Ares V, zal uiteindelijk 116 meter hoog worden, terwijl een Space Shuttle ruim 56 meter hoog is.

André Kuipers voor half jaar naar ruimtestation ISS

De Nederlandse astronaut André Kuipers keert in 2011 terug naar het internationale ruimtestation ISS, zo heeft een woordvoerder van minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken woensdagmorgen laten weten. Kuipers verbleef in 2004 al een voor een week in het complex en landde toentertijd succesvol op het aardoppervlak met een Soyuz-capsule. Volgens Van der Hoeven, die ook voorzitter van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA is geweest, bevestigt de verkiezing nog eens “dat Nederland een vooraanstaande positie inneemt op het gebied van ruimtevaart.” Ze zou zich er persoonlijk voor ingespannen hebben om de keuze op Kuipers te laten vallen.

AstroVersum bestaat vandaag drie jaar!

Vandaag is het precies drie jaar geleden dat AstroVersum onder deze domeinnaam op het internet verscheen. Sinds zaterdag 5 augustus 2006 zijn er ruim tweeduizend artikelen verschenen en werd de website door vele honderdduizenden mensen bezocht. Hoewel er sindsdien natuurlijk ups en downs zijn geweest en er in de tussentijd verschillende grote veranderingen zijn doorgevoerd, hopen we jullie nog lang op de hoogte te kunnen houden van de laatste actualiteiten met betrekking tot alles wat zich afspeelt in het universum en willen we alle bezoekers en reageerders hartelijk bedanken.

Tankstations in de ruimte moeten rol gaan spelen bij terugkeer naar de maan

Eerder deze week kwam het voorstel om gebruik te maken van ruimtebrandstoftanks bij missies naar planetoïden en buurplaneten al naar buiten, maar nu toont men ook interesse in het toepassen van een dergelijk systeem voor verschillende maanmissies. Een voordeel van een dergelijk systeem is dat men gebruik kan maken van kleinere en tevens goedkopere raketten. Bij de huidige raketten moet er telkens een pak brandstof meegenomen worden, wat met dit systeem veranderd zou kunnen worden.

Bemande reizen naar asteroïden en buurplaneet Venus liggen in het verschiet

Een commissie aangesteld om de doelstellingen van de ruimtevaartorganisatie NASA te herzien heeft een regeling geschetst om astronauten op progressief langere ruimtemissies te sturen. Hierbij horen onder andere bezoeken aan asteroïden en verschillende flyby’s langs Venus,  om zo uiteindelijk een grote kennis vergaard te hebben voor toekomstige Marsreizen. Aangezien Venus de planeet is die het dichtst bij de aarde kan komen, veel dichter dan Mars in ieder geval, is een logische eerste stap dan ook een reis naar onze zusterplaneet.