Doorzoek september 2009

LRO neemt landingsplaats Apollo 11 opnieuw onder de loep

De camera van de Lunar Reconnaissance Orbiter heeft de plek waar de maanlander Apollo 11 enkele decennia geleden het oppervlak van onze natuurlijke satelliet toucheerde aan een nadere inspectie onderworpen. Omdat de zon dit keer 28 graden hoger aan de hemel stond op het moment dat de foto werd genomen, zijn er kleinere schaduwen en subtiele helderheidsverschillen op het oppervlak te zien. Aangezien het ruimtevaartuig nu in de beoogde baan van vijftig kilometer boven het maanoppervlak draait en het zich dus dichter bij onze buur bevindt, zullen de volgende opnamen nog een stuk gedetailleerder dan de beelden die eerder zijn vrijgegeven.

Inslagen op Mars leggen waterijs bloot

Uit observaties die uit zijn gevoerd door de Mars Reconnaissance Orbiter blijkt dat er onder het oppervlak van planeet Mars op de middelste breedtegraden bevroren water te vinden is. De ruimtesonde stuitte vorig jaar op ijs in verschillende verse kraters in de Martiaanse bodem dat enkele maanden later weer verdwenen was door verdamping. Het waterijs werd gevonden in vijf verschillende gebieden met kraters waarvan de diepte een halve tot 2,5 meter is. De bevindingen suggereren dat er niet alleen bij de polen, maar ook onder het oppervlak tussen de noordpool en de evenaar van onze buurplaneet ijs te vinden is, op een veel lagere breedtegraad dan men verwachtte als rekening gehouden werd met het klimaat op Mars.

Student stuit op mysterieus pulsar-achtig object

Lucas Bolyard van een Hogeschool in de Amerikaanse staat West-Virginia heeft tijdens het doorspitten van gegevens die verzameld zijn tijdens observaties van de Green Bank Telescope, de grootste telescoop in de Verenigde Staten, een bijzondere ontdekking gedaan. De student stuitte in maart van dit jaar op een vreemde soort neutronenster die ook wel een ‘rotating radio transient’ wordt genoemd. Verondersteld wordt dat dergelijke objecten veel overeenkomsten vertonen met pulsars, extreem dichte neutronensterren, welke het overblijfsel zijn van massieve sterren die explodeerden als supernovae.

Donker Mars werd niet rood dankzij vloeibaar water

De wijdverbreide gedachte dat Mars rood is door rotsen die verroest zijn geraakt door het water dat ooit op de rode planeet stroomde klopt niet. Uit recent laboratoriumonderzoek blijkt dat het rode stof gevormd kan worden wanneer stenen op diens oppervlak voortdurend geslepen worden en dus hoeft vloeibaar water niet een belangrijke rol gespeeld te hebben in dit proces. De bevindingen, die de discussie over de geschiedenis van water op onze buurplaneet en of Mars ooit bewoonbaar is geweest aanwakkeren, zijn deze week gepresenteerd door onderzoeker Jonathan Merrison op het Europese Planetary Science Congres.

Komeet spuwde minikometen uit tijdens hevige uitbarsting

Een komeet die onlangs verscheen na een uitbarsting die de grootste is die ooit waargenomen is door astronomen spuwde bij deze gebeurtenis een groot aantal minikometen uit. Dat blijkt uit een studie die uitgevoerd is door een team van onderzoekers dat komeet 17P/Holmes vanaf 2007 bestudeerde, nadat bekend was geworden dat de helderheid van het 3,6 kilometer brede object in een tijdsbestek van minder dan een dag toegenomen was met een miljoen keer. Onderzoeker Rachel Stevenson en haar collega’s van de Universiteit van Californië stuitten op dat moment op verschillende fragmenten die zich van de kern van de komeet verwijderden en namen de ijsklomp in de weken die volgden onder de loep met een telescoop op Hawaï.

Exoplaneet blijkt eerste ‘aardachtige’ wereld

Eén van de kleinste exoplaneten die tot op de dag van vandaag is ontdekt blijkt een rotsachtig oppervlak te hebben, zo heeft een team van onderzoekers na een nadere analyse vast kunnen stellen. De wereld, welke eerder omgedoopt werd tot CoRoT-7b, is de eerste planeet buiten ons zonnestelsel waarvan met volle zekerheid gezegd kan worden dat diens dichtheid overeenkomt met die van de aarde. De meeste objecten waar men in de afgelopen jaren op stuitte rond andere sterren zijn grote gasreuzen zoals Jupiter. Volgens Claire Moutou van het Laboratoire d’Astrophysique de Marseille in Frankrijk zijn er aanwijzingen dat andere exoplaneten ook voor een groot deel uit rotsachtig materiaal bestaan, maar in het geval van CoRoT-7b is dat ook daadwerkelijk gemeten.

Enorme onweersbui op planeet Saturnus breekt records

De ruimtesonde Cassini draait al enkele jaren in een baan om planeet Saturnus en heeft tijdens diens missie negen verschillende onweersbuien die in de stormachtige atmosfeer ontpopten in beeld kunnen brengen. De laatste storm die het vaartuig onder de loep heeft genomen is echter een bijzondere: het is de langst durende en krachtigste onweersbui die tot op de dag van vandaag is waargenomen. Het complex is medio januari 2009 verschenen en er is nog geen einde in zicht. Het duurrecord van 7,5 maand dat een storm die tussen november 2007 en juli 2008 zichtbaar was vestigde, werd dan ook onlangs verbroken.

Ruimtetelescoop Hubble doet weer van zich spreken

Hubble is back. De eerste resultaten van diens meest recente observaties, welke de ruimtetelescoop in de afgelopen tijd met vier van de zes instrumenten die het bezit heeft uitgevoerd, zijn woensdag vrijgegeven door de ruimtevaartorganisatie NASA. Het vaartuig kreeg enkele maanden geleden een uitgebreide onderhoudsbeurt waarbij tijdens een vijftal ruimtewandelingen twee nieuwe wetenschappelijke instrumenten werden geïnstalleerd, twee apparaten gerepareerd konden worden en er hardware in de telescoop geplaatst werd dat ervoor moet zorgen dat diens missie tot op zijn minst 2014 zal duren. De poging om de prestaties van de Hubble te verbeteren lijkt geslaagd te zijn.

Botsing tussen twee grootste buurstelsels ligt waarschijnlijk in het verschiet

Uit observaties die uitgevoerd zijn met een telescoop van Canadese en Franse makelij op Hawaï blijkt dat de twee meest nabij het melkwegstelsel gelegen stelsels, het bekende Andromedastelsel (M31) en het Driehoekstelsel (M33) elkaar ongeveer 2,5 miljard jaar geleden op een relatief kleine afstand gepasseerd zijn en het tweetal zich opnieuw op een ramkoers bevindt. Daarbij werden soortgelijke overblijfselen van galactisch kannibalisme ontdekt als die bij ons sterrenstelsel gevonden werden in de vorm van zogeheten stellaire stromen. Deze spaghetti-achtige slierten verrezen op het moment dat dwergstelsels te dicht bij de Melkweg kwamen en zijn nu ook in kaart gebracht bij de twee buurstelsels, hetgeen laat zien dat de twee verwikkeld zijn in een ‘touwtrekspel’.

De zon gedraagt zich vreemd: zijn haar vlekken aan het verdwijnen?

Onze ster bevindt zich in het diepste zonneminimum in bijna een eeuw tijd. Er gaan weken en soms hele maanden voorbij zonder dat er zelfs een kleine zonnevlek zichtbaar is op haar oppervlak. Deze stilte houdt al ruim twee jaar aan, hetgeen ervoor zorgt dat onderzoekers zich af beginnen te vragen of zonnevlekken langzaam aan het verdwijnen zijn. Hoewel sommigen van hen skeptisch staan tegenover die uitspraak bestaat er wel degelijk bewijs voor het feit dat de ‘koude’ gebieden op het zonneoppervlak voorlopig niet meer terug zullen keren. Het magnetisme van de vlekken blijkt namelijk sterk af te nemen en zou over enkele jaren te zwak zijn om zonnevlekken te doen ontstaan.

Duizenden nieuwe HD-foto’s van Mars vrijgegeven

Duizenden nieuwe foto’s van meer dan vijftienhonderd telescopische waarnemingen van de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter tonen een brede waaier van geulen, duinen, kraters, geologische structuren en andere kenmerken op de rode planeet Mars. De High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) camera van de Marssonde heeft deze beelden van april tot begin augustus dit jaar genomen. Het camerateam van de Universiteit van Arizona, Tuscon, publiceert elke week enkele foto’s en periodiek complete sets, zoals de duizenden foto’s die gisteren vrij zijn gegeven.

Meest verafgelegen supermassieve zwarte gat ontdekt in reuzenstelsel

Onderzoeker Tomotsugu Goto en zijn collega’s van de Universiteit van Hawaï hebben een reusachtig sterrenstelsel ontdekt dat het meest verafgelegen zwarte gat waar men tot op de dag van vandaag op is gestuit bevat. Het stelsel in kwestie, welke ruwweg 12,8 miljard lichtjaar van onze planeet verwijderd is, is qua omvang ongeveer even groot als ons melkwegstelsel en herbergt een supermassief zwart gat dat op zijn minst een miljard keer zoveel materie bevat als de zon. Het heeft het team verbaasd dat het stelsel zo groot is en het zwarte gat zo massief zijn, aangezien deze in een relatief korte periode na de oerknal gevormd moeten zijn.

India’s eerste maansonde buiten gebruik

India’s eerste maansonde heeft door een nog onbekende oorzaak het contact met de aarde verloren. Het gaat hierbij om de Chandrayaan-1 satelliet die ontworpen werd om de maan gedurende een periode van twee jaar in kaart te brengen. De satelliet zelf begon diens missie op 22 oktober 2008 en verloor vorige zaterdag alle contact met de aarde, na een periode van ongeveer tien maanden. Het team zelf weet te vertellen dat ze alle hoop voor de tachtig miljoen dollar kostende ruimtesonde hebben opgegeven.

Nauwkeurige radiowaarnemingen laten zien dat Einstein gelijk had

Wetenschappers hebben met behulp van radiotelescopen op verschillende continenten een extreem nauwkeurige meting gedaan aan de kromming van de ruimte door de zwaartekracht van de zon. Hun techniek blijkt een grote bijdrage te kunnen leveren aan het grensgebied van de basisfysica. Het is één van de beste manieren om erachter te komen wat het verband is tussen de bekende algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein en de kwantumfysica. Volgens de onderzoekers hebben zij met de observaties een grote stap voorwaarts weten te zetten in deze zoektocht.

Een panorama van de Melkweg

Alex Mellinger, verbonden aan de Central Michigan University, heeft een nieuwe all-sky kleurenpanorama gemaakt van de Melkweg door opnamen te combineren die gemaakt zijn tussen oktober 2007 en augustus 2009 op donkere locaties in Zuid-Afrika, Texas en Michigan. Hij gebruikte ruim 3000 verschillende opnamen die op een slimme manier zijn gecorrigeerd met data van de Pioneer 10 en 11 ruimtesondes om lichtvervuiling, airglow en zodiakaal licht te elimineren. Het resultaat is een prachtige 36.000 x 18.000 pixel kleurenpanorama.

Waarom de wereld in 2012 niet vergaat (deel 3)

Volgens velen zullen we eind 2012 voor een kosmisch vuurwerk staan. De zon nadert dan het hoogtepunt van haar elfjarige cyclus, het zogeheten zonnemaximum. We kunnen over enkele jaren dan ook weer een pak zonneactiviteit verwachten. Volgens de verwachtingen zou er misschien zelf meer energie vrij kunnen komen dan bij het vorige zonnemaximum van 2002-2003 het geval was. Het is dus wel degelijk mogelijk dat er records zullen vallen, maar moeten we ons daar ook echt ongerust over maken? Vele aanhangers van de theorie die inhoudt dat onze planeet over niet al te lange tijd zal vergaan zeggen van wel.

Is de Melkweg ten dode opgeschreven door botsingen? Waarschijnlijk niet

Uit een nieuwe studie blijkt dat de kans vrij klein is dat de schijf van ons melkwegstelsel ooit uiteen wordt gereten dankzij botsingen die in de toekomst met nabije dwergsterrenstelsels plaats zullen vinden. Het is al langer bekend dat zulke botsingen zich in het verleden waarschijnlijk voltrokken hebben en nieuwe computersimulaties suggereren dat deze, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, een stelsel niet zullen vernietigen, maar een galactische schijf juist doen ‘opzwellen’. Voornamelijk in de buitenste regionen blijkt er een grote hoeveelheid materie bij te komen en de botsingen zorgen er bovendien voor dat er zogeheten stellaire ringen worden gevormd. Het is dus onwaarschijnlijk dat ons stelsel daar ooit ten onder aan gaat.