‘Monsterlijke’ Eta Carinae speelt een spelletje met astronomen

Een beest van een ster. Dat is Eta Carinae, welke ruim honderd keer zo massief en vier miljoen keer zo helder is als de zon. Om ons heen zijn wel meer objecten van zulke proporties te vinden, maar het bijzondere aan deze is dat de ster gevaarlijk balanceert op de rand van stellaire stabiliteit en diens uiteindelijke lot: totale zelfvernietiging als een supernova. Observaties die recentelijk uit zijn gevoerd met de ruimtetelescoop Hubble hebben laten zien dat we Eta Carinae in de gaten moeten houden, want tijdens die waarnemingen heeft men een verrassende en onverwachte ontdekking gedaan: het object kan binnen afzienbare tijd ‘exploderen’.

252114

“Voorheen zag je een nevel en een vage kleine kern in het midden,” aldus Kris Davidson van de Universiteit van Minnesota. “Nu is in feite een ster met een nevel zichtbaar. De verschijning is compleet anders. Het licht dat afkomstig is van de ster zorgt nu voor meer dan de helft van de totale uitvoer van Eta Carinae,” zei hij. Verwacht werd dat dit op zijn vroegst in het midden van deze eeuw het geval zou zijn, maar de ster blijkt enkele decennia voor op schema te lopen. “We weten zou weinig over deze zeer massieve objecten dat het niet erg verrassend zou zijn als Eta Carinae de volgende donderdag een supernova wordt.”

In 1843 vond er een spectaculaire uitbarsting plaats op het object, waardoor het de twee na helderste ster aan de hemel werd, na Sirius. Tijdens dit proces ontstonden twee grote, bipolaire lobben van materiaal, welke omgedoopt werden tot de Homunculus-nevel. Vijf jaar later vond er opnieuw een eruptie plaats en pas in 1940 traden er nieuwe zichtbare veranderingen op. Het spectrum van het licht dat de ster uitstraalt veranderde sterk en Eta Carinae werd in een relatief kort tijdsbestek vele malen helderder. Pas in de vijftiger jaren werd het object opnieuw onder de loep genomen en bleek diens helderheid verder toegenomen te zijn.

Davidson vermoedt dat de verheldering die nu is waargenomen het begin vormt van een nieuwe fase in het leven van de ‘tikkende tijdbom’. Het is volgens hem goed mogelijk dat de stellaire wind van het object af aan het nemen is en dit heeft tot gevolg dat er minder stof rond Eta Carinae te vinden is en derhalve meer licht onze planeet kan bereiken. “Ik denk dat de ster terug aan het keren is in de staat waarin het meer dan driehonderd jaar geleden verkeerde. Toentertijd, rond 1670, was het een blauwe, hete ster van magnitude 4,” aldus Davidson.

Wat Eta Carinae nog meer voor ons in petto heeft? De tijd zal het leren.

8 reacties

  • pavre

    26 november 2009

    deze verre word dus super actief.. terwijl die van ons zogoed als bijna dood lijkt te zijn… voelt naar mijn mening ook niet echt lekker… stilte voor de grote zonnestorm???
    Ik hoop dat ze zich gewoon ff verslikt heeft en gewoon dalik weer vrolijk verder tuft zoals ze dat de afgelopen miljoenen jaren heeft gedaan…

  • George

    26 november 2009

    @pavre: de zon is niet dood, dat is een fabeltje dat door het ANP de wereld in is gebracht. Maar goed, ik zal verder maar niet off-topic gaan. Ik zou trouwens niet weten waarom de opleving van Eta Carinae verontrustend zou moeten zijn. Intrigerend is het wel.

  • cygnus

    26 november 2009

    Bijzonder is het zeker. Alleen jammer dat Eta Carinae aan de zuidelijke sterrenhemel staat en dus niet te zien is vanaf het noordelijk halfrond, mocht ‘ie een supernova worden.

  • Cover

    27 november 2009

    George, het is ietswat verontrustend omdat Eta Carinae relatief dichtbij staat. En Eta Carinae heeft een dusdanige massa dat een hypernova wellicht consequenties kan hebben voor het leven op aarde. Sterker, een gamma ray burst vanuit beide polen, en gericht op aarde, zou al het leven vernietigen. Maar gelukkig is die kans erg klein en ik lig er niet wakker van.

  • bladerunner

    28 november 2009

    Het valt wel mee met het gevaar. De krab nevel b.v.b is het restant van een supernova die kort geleden (astronomisch gezien dan) plaats vond, n.l. 1054. Het betrof een ster die ‘licht’ is in vergelijking met ε Carinae, n.l.: ±10 maal de massa van de zon en staat op een afstand van ±6300 l.y. ε Carinae staat iets verder: ±7700 l.y.
    Verder produceren lang niet alle supernovae een GRB.

    De term “hypernova” bestaat trouwens niet, het is gewoon “super”.

  • Cover

    29 november 2009

    Bladerunner, het grote verschil is echter wel de massa van Eta Carinae. Sterren met een massa van 100 maal die van onze zon zijn erg zeldzaam. De vergelijking met de supernova die in 1054 plaatsvond gaat dus niet op, omdat, zoals je zelf ook al aangeeft, het toen een ster betrof met een massa van ‘slechts’ +-10 maal die van onze zon. Het is overigens wel waar dat lang niet alle supernovae een gamma ray burst produceren. Ik lig, zoals eerder gezegd, dan ook niet wakker van Eta Carinae. Wat dat betreft is WR 104 nog net iets verontrustender.

    Overigens bestaat de term “hypernova” wel degelijk. Google er maar eens op.

  • bladerunner

    29 november 2009

    Je hebt gelijk wat “hypernova” betreft. Deze term is gebruikelijk geworden na de jaren ’90.
    Voorheen sprak men gewoon over een “zeer heldere supernova”.
    Ik nam overigens de krab nevel als voorbeeld omdat deze op een soortgelijke afstand staat als ε Carinae.
    Heel veel supernova’s staan (of stonden) veel verder en vormen dus een veel kleiner gevaar omdat zowel de gewone straling als de gamma burst sterk verspreidt is na zo’n lange afstand te hebben afgelegd.

    p.s: het is overigens wel zo, dat “hypernova” niet in de standaard spellingscontrole staat bij mij, dus het werd als een typefout gezien…

  • arthur v.r.

    12 november 2011

    http://www.astroversum.nl/nieuws/08012009/death-star-vormt-geen-gevaar-voor-de-aarde/

    lees dit maar, je zult zien dat wr 104 niet zo gevaarlijk is

Een reactie plaatsen is niet meer mogelijk.