Browse Tag: Herschel

Ook Neptunus werd getroffen door een komeetinslag

In 1994 kwam de komeet Shoemaker-Levy 9 in botsing met planeet Jupiter. De gebeurtenis, die leidde tot het ontstaan van grote zwarte vlekken die langdurig in de atmosfeer van de gasreus aanwezig bleven, werd vastgelegd door drie ruimtesondes: Voyager 2, Galileo en Ulysses. De gegevens die toentertijd verzameld werden, komen vandaag de dag van pas bij de zoektocht naar andere komeetinslagen in het zonnestelsel in het verleden. Zo werd in februari van dit jaar bewijs gevonden voor een inslag op ringenplaneet Saturnus, die 230 jaar geleden plaats zou hebben gevonden.

Bij dergelijke inslagen laten deze ‘vuile sneeuwballen’ sporen van water, koolstofdioxide, koolstofmonoxide, waterstofcyanide en koolstofdisulfide achter in de atmosfeer van de gasplaneten. Deze moleculen kunnen gedetecteerd worden in de straling die de planeten uitstoten naar de ruimte. Met een detector van de ruimtetelescoop Herschel hebben onderzoekers nu ook in de straling van de blauwe planeet Neptunus gezocht naar aanwijzingen van een impact.

De atmosfeer van de planeet in kwestie bestaat grotendeels uit waterstof en helium en bevat daarnaast sporen van water, koolstofdioxide en koolstofmonoxide. De onderzoekers ontdekten echter een ongewone verspreiding van koolstofmonoxide in de stratosfeer, de bovenste laag van de atmosfeer, en stuiten op een hogere concentratie dan in de laag daaronder, de troposfeer. Normaal gesproken zouden de concentraties koolstofmonoxide in de troposfeer en stratosfeer even groot moeten zijn of geleidelijk af moeten nemen op grotere hoogte.

De theorie dat dit verschil veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van een constante stroom van kleine stofdeeltjes die zorgen voor de productie koolstofmonoxide in Neptunus’ atmosfeer blijkt niet op te gaan. Aan de hand van de observaties die uitgevoerd zijn met Herschel heeft het team van onderzoekers van het Max Planck-instituut namelijk weten te concluderen dat een externe factor, naar alle waarschijnlijkheid een komeet, verantwoordelijk moet zijn voor het verschil. Bij een dergelijke inslag valt de komeet uiteen en wordt de vrijgekomen koolstofmonoxide door de jaren heen verspreid door de stratosfeer.

De komeet zou ruim twee eeuwen geleden ingeslagen zijn op de achtste planeet van het zonnestelsel.

Herschel richt infrarode ogen op centrum Melkweg

Dankzij beelden van het nieuwe observatorium Herschel heeft men voorheen ongezien detail in een regio van de het melkwegstelsel in de buurt van de galactische evenaar weten te onthullen. Uit de resultaten blijkt dat een methode waarbij de opnamen van een tweetal fotometers, die het vaartuig aan boord heeft, gecombineerd worden naar behoren te werken. Dergelijke observaties kunnen ons meer vertellen over koud materiaal in dit deel van ons stelsel, zoals in welke hoeveelheid het voorkomt, wat diens massa, temperatuur en samenstelling is en of er wel of niet nieuwe sterren gevormd worden wanneer een deel van het materiaal ineenstort.

Ruimte-instrument HIFI levert glasheldere waarnemingen

De eerste meetgegevens van het Nederlandse ruimte-instrument HIFI zijn zo goed van kwaliteit, dat ze voor meer kunnen dienen dan alleen het afregelen van het instrumentarium. Volgens wetenschappelijk leider Frank Helmich en projectleider Peter Roelfsema zijn ze direct al bruikbaar voor wetenschappelijk onderzoek: “We gaan tientallen Europese sterrenkundigen bakken vol werk bezorgen.” HIFI verkeert nog in het begin van de testfase, vertelt Helmich: “Dat is de fase waarin we de waarnemingsinstrumenten tot in de puntjes afregelen en vaststellen of ze de gegevens leveren die we hebben willen. Nou, dat laatste is duidelijk het geval. HIFI werkt zelfs zo goed, dat de gegevens die we tijdens het afregelen binnenkrijgen meteen al resultaten opleveren, die interessant zijn voor de wetenschap.”

Nederlands instrument HIFI voor het eerst op de proef gesteld

De eerste tests met het ruimte-instrument HIFI zijn goed verlopen. Volgens HIFI-projectleider Peter Roelfsema van het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON functioneert HIFI, die na de succesvolle lancering aan boord van de ruimtetelescoop Herschel eerder deze maand nu op een miljoen kilometer van de aarde is, naar behoren. “We hadden het instrument voor de lancering natuurlijk al aan een serie stevige tests onderworpen, maar het blijft spannend om te zien of wat op aarde goed functioneerde, het in de ruimte ook doet.”

Onderzoek naar onbekende objecten bij ruimtetelescopen duurt voort

De op donderdag 14 mei jongstleden gelanceerde ruimtetelescopen Herschel en Planck worden vergezeld door twee mysterieuze objecten waarvan men niet weet wat het zijn, zo blijkt waarnemingen die werden gedaan vanuit verschillende observatoria op het aardoppervlak. De twee vaartuigen zouden in gezelschap van de zogeheten Sylda 5-structuur, welke ervoor zorgde dat de telescopen tijdens de lancering op hun plaats bleven, en een rakettrap van de Ariane 5-raket die hen in de ruimte bracht op weg moeten zijn naar de baan van waaruit zij observaties zullen gaan doen, maar opnamen die gemaakt zijn vanuit verschillende landen laten zien dat er een zestal objecten van onze planeet af beweegt.

Kosmische tijdmachines klaar voor lancering van morgen

In Frans-Guyana, een overzees departement van Frankrijk aan de noordkust van Zuid-Amerika, staat een Ariane 5-raket klaar voor de lancering van de twee ruimtetelescopen Herschel en Planck, die morgenmiddag om 15.12 uur onze tijd moeten beginnen aan hun reis naar de ruimte. Van de twee missies zijn de Nederlandse ogen vooral gericht op Herschel. Deze telescoop bevat drie instrumenten, waarvan één werd gebouwd onder leiding van het Nederlandse ruimteonderzoeksinstituut SRON: het Heterodyne Instrument for the Far Infrared (HIFI).

Europa’s ruimtetelescoop Herschel volgetankt voor lancering op 14 mei

De grote tank van ruimtetelescoop Herschel is op de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana bijna tot de nok toe gevuld. Niet met brandstof, maar met supervloeibaar helium. Het helium moet de door het Nederlands ruimteonderzoeksinstituut SRON ontwikkelde ruimtecamera HIFI de komende vier jaar koelen tot net boven het absolute nulpunt (-273 ºC). Herschel is inmiddels gemonteerd boven op de Ariane 5-raket die hem op 14 mei samen met reisgezel Planck de ruimte in moet brengen. HIFI vormt samen met nog een Brits en een Duits ruimte-instrument de delicate wetenschappelijke lading van Herschel, de ruimtetelescoop van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

De camera gaat kijken naar het ontstaan van sterren en planeten en met name naar moleculen die daarbij een rol spelen. Dat kan doordat HIFI de infraroodstraling die deze objecten uitzenden heel precies kan analyseren en zo de moleculen kan herkennen. Omdat alles dat een beetje warm is zelf ook infraroodstraling uitzendt, moet HIFI dus zo koud mogelijk gemaakt worden. En hoe meer helium Herschel mee de ruimte in neemt, des te langer kan HIFI zijn werk doen. Maar in de tropische omstandigheden van Frans-Guyana verdampt het helium ook weer sneller. De vulslang blijft dus aangekoppeld tot zo kort mogelijk voor lancering.

De eerste waarnemingen doet HIFI al als Herschel nog onderweg is naar zijn eindbestemming, een punt op anderhalf miljoen kilometer van de aarde, vier keer zo ver weg als de maan. Als het instrument in de ruimte helemaal geacclimatiseerd en afgesteld is, kan het echte wetenschappelijke werk beginnen.